- Magyar
- English
- Polski
LENGYEL TEKE
„kręgle ludowe” („népi kréglé”) vagy egyszerűen „kręgle”.
Csapatjáték, egyenként hat részvevővel. Hagyományos lengyel időtöltés, felnőttek és gyerekek egyaránt űzték a lengyel városokban., s feljegyezték, hogy a korábbi századokban a játékteret többnyire a várfalak tövében, sík mezőn jelölték ki. (A zsúfolt középkori városokban nem volt másutt elegendő játéktér, csak a falakon kívül.) Ismeretes Sziléziában, Morvaországban és Ukrajnában is.
A pálya méretei, a játékszabályokkal együtt az idők folyamán változtak. Elfogadott, hogy a játékszabályok a mai településeken is változnak.
Mai formájában a játéktér téglalap alakú, hat méter hosszú és téglalapot rajzolnak a földre, és fatelepből készült bábut helyeznek el a csapatok. Mindkét várban tizenkét bábu lehet egy, két vagy három sorban. Az elhelyezés módja tetszőleges. Sorshúzással döntik el, hogy melyik csapat kezd. Mindkét csapat tagjait számozzák, és a dobók a számok rendjében követik egymást.
Tegyük fel, hogy a sorsolás után az A csapat kezd. Egyes számú játékosa a vár mögött húzott alapvonalról elgurítja vagy eldobja a golyót az ellenfél várába. A dobás akkor sikeres, ha ott legalább két bábu ledől. (Sikertelen dobás után az ellenfél első játékosa dob, illetve gurít.) Ha a dobás sikeres, vagyis két bábu a B csapatnál ledőlt, ez önmagában még nem jelent eredményt. A B csapat első játékosa ugyanis felveheti a ledöntött bábukat, és azokat egymás után átdobhatja az A várba. Ha ezzel a bábudobással ledönti az A csapat egy bábuját, akkor az ő ledöntött bábuját visszaszerzi, és jogot nyer arra, hogy visszaállítsa a saját várába. Ha nem döntötte le az A várban bábut, akkor a sikertelenül dobott bábu az A csapat zsákmánya lesz. Ha az A csapatnál a bábudobás után egy bábu ledől, akkor most ők dobhatnak a fekvő bábuval, s ez így megy, amíg csak fekvő bábu van, vagyis amíg minden fekvő bábuból nem lett zsákmány.
Akár sikeres, akár sikertelen a B csapat bábukiütése – illetve akármilyen kimenetelű a „bábucsata” –, következőnek a B csapat egyes számú játékosa dob vagy gurít a golyóval, és a játék a fenti módon folytatódik. Felváltva dobnak (gurítanak), de mindig az eggyel magasabb számú játékos jön sorra.
A játék akkor ér véget, ha valamelyik csapat a másiknak összes bábuját elzsákmányolta. Ekkor a nyertes csapat egy pontot kap, új játék indul, és a másik csapat kezd. Öt vagy tíz pontig folyik a játék.
Forrás:
Lukácsy András: Népek játékai, Móra Kiadó, Bp., 1977.
POLISH BOWLING
“kręgle ludowe” (“folk bowling”) or simply “kręgle”.
A team game with six participants each. A traditional Polish pastime, practiced by both adults and children in Polish towns, and it was recorded that in earlier centuries the playing field was usually marked at the foot of the city walls, on a flat field. (In the crowded medieval towns there was no other place with enough room, only outside the walls.) It is also known in Silesia, Moravia, and Ukraine.
The size of the field, together with the rules, changed over time. It is accepted that the rules also vary in today’s settlements.
In its modern form, the playing field is rectangular, six meters long, and they draw a rectangle on the ground, and the teams place pins made of wood. In each fortress there can be twelve pins in one, two, or three rows. The method of placement is optional. Lots are drawn to decide which team begins. The members of each team are numbered, and the throwers follow one another in numerical order.
Let us suppose that after the drawing Team A begins. Its player number one rolls or throws the ball from the baseline drawn behind the fortress into the opponent’s fortress. The throw is successful if at least two pins fall there. (After an unsuccessful throw the first player of the opponent throws or rolls.) If the throw is successful, that is, two pins of Team B have fallen, this in itself still does not mean a result. Team B’s first player may pick up the knocked-down pins and throw them one after another into Team A’s fortress. If with this pin-throw he knocks down one pin of Team A, then he regains his knocked-down pin and obtains the right to set it back up in his own fortress. If he did not knock down a pin in A’s fortress, then the unsuccessfully thrown pin becomes the loot of Team A. If at Team A, after the pin-throw, one pin falls, then now they may throw with the fallen pin, and this continues as long as there is a fallen pin, that is, until every fallen pin becomes loot.
Whether Team B’s pin-throw is successful or unsuccessful — or whatever the outcome of the “pin battle” — next, Team B’s player number one throws or rolls the ball, and the game continues in the manner described above. They throw (roll) alternately, but always the next higher-numbered player comes.
The game ends when one team has captured all the pins of the other. Then the winning team receives one point, a new game begins, and the other team starts. The game goes to five or ten points.
Source:
András Lukácsy: Népek játékai, Móra Kiadó, Budapest, 1977.
POLSKIE KRĘGLE
„kręgle ludowe” („ludowe kręgle”) albo po prostu „kręgle”.
Gra zespołowa, po sześciu uczestników w każdej drużynie. Tradycyjna polska rozrywka, uprawiana zarówno przez dorosłych, jak i dzieci w polskich miastach, i zanotowano, że w dawnych wiekach pole gry wyznaczano najczęściej u podnóża murów miejskich, na równym terenie. (W zatłoczonych miastach średniowiecznych nigdzie indziej nie było wystarczająco dużo miejsca do gry, tylko poza murami.) Jest znana także na Śląsku, Morawach i Ukrainie.
Wymiary toru wraz z zasadami gry zmieniały się z biegiem czasu. Przyjmuje się, że zasady gry zmieniają się także we współczesnych miejscowościach.
We współczesnej formie pole gry jest prostokątne, ma sześć metrów długości, i rysuje się prostokąt na ziemi, a drużyny ustawiają kręgle wykonane z drewna. W każdym grodzie może być dwanaście kręgli w jednym, dwóch albo trzech rzędach. Sposób ustawienia jest dowolny. Losowaniem rozstrzyga się, która drużyna zaczyna. Członków obu drużyn numeruje się, a rzucający następują po sobie według kolejności numerów.
Przypuśćmy, że po losowaniu zaczyna drużyna A. Jej zawodnik numer jeden toczy albo rzuca kulę z linii podstawowej wyznaczonej za grodem do grodu przeciwnika. Rzut jest udany, jeśli tam przewrócą się co najmniej dwa kręgle. (Po nieudanym rzucie rzuca albo toczy pierwszy zawodnik przeciwnika.) Jeśli rzut jest udany, to znaczy dwa kręgle drużyny B się przewróciły, to samo w sobie jeszcze nie oznacza wyniku. Pierwszy zawodnik drużyny B może bowiem podnieść przewrócone kręgle i przerzucić je po kolei do grodu A. Jeśli tym rzutem kręglem przewróci jeden z kręgli drużyny A, to odzyskuje swój przewrócony kręgiel i zyskuje prawo, by postawić go z powrotem w swoim grodzie. Jeśli nie przewrócił kręgla w grodzie A, to nieudanie rzucony kręgiel staje się łupem drużyny A. Jeśli u drużyny A po rzucie kręglem przewróci się kręgiel, to teraz oni mogą rzucać przewróconym kręglem i tak to trwa, dopóki jest przewrócony kręgiel, czyli dopóki każdy przewrócony kręgiel nie stanie się łupem.
Niezależnie od tego, czy zbicie kręgli przez drużynę B jest udane czy nie — oraz niezależnie od wyniku „bitwy kręgli” — następny rzuca lub toczy kulą zawodnik numer jeden drużyny B i gra toczy się w sposób opisany wyżej. Rzucają (toczą) na zmianę, ale zawsze następuje zawodnik z następnym numerem.
Gra kończy się, gdy jedna z drużyn zagarnie wszystkie kręgle drugiej. Wtedy zwycięska drużyna otrzymuje jeden punkt, rozpoczyna się nowa gra, a zaczyna druga drużyna. Gra toczy się do pięciu lub dziesięciu punktów.
Źródło:
András Lukácsy: Népek játékai, Wydawnictwo Móra, Budapeszt, 1977.