A sztekiel egy egyszerű ütő- és dobójáték, lényegében egy fakorong (fapörgettyű?) elütése fabottal. Ez a játék nagyon fontos volt a háborús és a háború utáni időszak lengyel nemzedékek számára.
Paraméterek (pálya, kellékek)
Játéktér: Nem szükséges külön játéktér, bárhol játszható. Bizonyos könnyebbséget biztosíthat azonban egy mértékegységekkel jelölt terület, hogy könnyebben mérhető legyen a fakorong által megtett távolság. Ugyanakkor ez nem kötelező.
Kellékek: Kis méretű, két oldalán hegyes fakorong (pörgettyű?), lapos vagy lekerekített bot (kb. 60 centiméter hosszúságú), kör (lehet műanyag, fa vagy bármilyen kör, amelybe a fakorong beilleszthető).
Szabályok:
A játék abból áll, hogy a körbe helyezett hegyes fakoronghoz (tőr) érintjük a faütőt, hogy az a levegőbe emelkedjen, miközben azt a játékosnak minél messzebbre kell elütnie. A korong elütésére mintegy 60 centiméter hosszúságú, lapos vagy lekerekített ütő használatos. Pontot szerez az, aki a fakorongot a körből kiüti (ha az ellenfélnek ugyanabban a körben nem sikerül a körből kiütnie a fakorongot), vagy az, aki a fakorongot messzebbre üti az ellenfelénél. Az a játékos nyeri a játékot, aki az előre meghatározott számú pontot hamarabb megszerzi. A játék nagy teret enged a rögtönzésnek, de a lényegét mindig meg kell őriznie (fakorong elütése úgy, hogy levegőbe emelkedjen és ki lehessen ütni). Ugyanakkor az egyes játékosok módosíthatják a célokat, amelyért pont szerezhető. Az is változhat, hogy hány ponttal nyerhet meccset vagy játékot egy játékos (vagy csapat).
Szabályváltozatok:
A sztekiel (kiczka) egyénileg és csapatban is játszható. Pont azzal szerezhető, ha a fakorongot a játékos kiüti a kör közepéből, ahol az elhelyezkedik, vagy pedig messzebbre üti azt el, mint az ellenfele. A szettek (körök) akár öt ütési kísérletre oszthatóak, és a kör végén az öt kísérlet során elért távolság összegezhető – az nyer, akinél az össztávolság nagyobb.
A JÁTÉK KONTEXTUSA
Eredet, elterjedés, történet:
Ez a játék a háború sújtotta Lengyelországból ered. Annak köszönhetően, hogy nem volt túl felszerelés- vagy helyigényes, gyorsan terjedt. A II. világháború alatti Lengyelországban a „szabadság játékának” hívták, mivel legalább pillanatokra feledtette a háború borzalmait. A háború után szintén nagyon fontos játék volt. Ahogy azt (a háború egyik tanúja, egyben aktív sztekiel játékos) Henryk Walendowski mondta: „számunkra ez a szabadság sportja volt. A háború utáni romokkal teli városba kimentünk a mezőre, és sztekielt játszottunk. Ez lehetőséget kínált számunkra, hogy újra találkozzunk, és a háború után megtapasztaljuk a valódi szabadság érzését.”
Kik és hol játsszák (játszották)?
A sztekielt főként, de nem kizárólag a Nagy-Lengyelország (Wielkopolska) vajdaságbeli vidéki fiatalok és gyerekek játszották. Felnőttek is részt vettek a sztekiel versenyeken. Főként a Nagy-Lengyelország vajdaságbeli falvakból, de feljegyzések szerint Poznań-ban, a vajdaság fővárosában is jelen volt e játék. Ez a II. világháború alatt és után történt.
További változatok:
A sztekiel játéknak megvannak a maga változatai Lengyelország különböző régióiban. Kis-Lengyelország (Malopolska) vajdaságban például „kiczka” néven ismert a sztekiel.
További információ:
Mára a sztekiel az elfeledett játékok fiókjába került. Ugyanakkor létezik még egy torna, ahol a poznańi Ignacy Paderewski Középiskola 1950-es évekbeli hallgatói vesznek részt, akiknek a sztekiel a fő szabadidős tevékenységük volt.
A sztekiel nagy népszerűségre tett szert a 2008-as dél-koreai TAFISA Hagyományos Sportok Világjátékokán.
Sztekiel is a simple punching and throwing game, which consists of knocking out a wooden pin with a wooden stick. It was a game very important for the war and post-war generation of Poles.
Parameters (playground, accessories):
Game Square: No special game square required. It can be anywhere. A certain convenience, however, may be a piece of land, which is marked with units of measurement, so that it is easier to measure the distance of the stamped wooden pin. However, this is not necessary.
Accessory: Small wooden pin sharpened on two sides, flat or rounded stick (length about 60cm), circle (It can be plastic, wooden or any circle into which a wooden pin will be inserted).
Rules:
The game consists of tapping a wooden stick in a sharpened wooden peg (dagger) placed in a circle, so that the one after tapping lifted in the air, during which the player must knock it out as far as possible. To hit the pin is used a flat or rounded stick, which measures about 60 cm. Points are awarded for knocking a wooden pin out of a circle (if an opponent in the same round fails to knock the pin out of the circle) or if it knocks the wooden pin further than the opponent. The player who first scores the established before number of points wins all game. This game leaves a lot of space for improvisation, but it should always retain its essence (i.e. hitting a wooden peg so that it can lift and then knock it out). However, the goal for which points will be allocated to individual players may change. The number of points that will result in one player (or team) winning a match or game may also change.
Variation of rules:
In the sztekiel (kiczka) you can play individually and as a team. Points can only be awarded for knocking out a wooden pin from the circle in the middle where it’s located or for more distant punching it than the opponent did. The sets (rounds) can also be divided into 5 attempts to break the peg and at the end of the round the distances from all 5 attempts can be summed – the one whose sum of distances will be greater wins.
GAME CONTEXT
Origin, distribution, history:
This game originates from war-torn Poland. Thanks to the undemanding conditions that were necessary to play it – it spread very quickly. During World War II in Poland, this game was called the „game of freedom”, because during the war it allowed at least a moment to forget about traumatic events. After the war, it was also of great importance. As Henryk Walendowski (one of the witnesses of the war and an active player of sztekiel), said: „for us it was a sport of freedom. In a city full of post-war rubble, we went to the field and played the sztekiel. It was an opportunity for us to meet and have a genuine sense of freedom after the war.”
Who and where (did) they play?
Sztekiel was played primarily by rural youth and children from Wielkopolska, but not only. Adults also participated in the sztekiel competition. They were mainly people from Greater Poland Voivodeship’s villages, but there are also signs about the presence of this game in Poznań (capital city of Greater Poland Voivodeship) itself. This occurred during and after World War II.
Further variations:
Sztekiel is a game that has its counterparts in different areas of Polish. In Malopolska, for example, the sztekiel is called ‘kiczka”.
Additional information:
Nowadays, sztekiel has been pushed into the drawer of forgotten games. However, there is a tournament in which graduates of the High School of Ignacy Paderewski in Poznań from the 1950s take part, for which the sztekiel was the main pastime.
Sztekiel reached great popularity at the 2008 TAFISA World Traditional Sports Games in South Korea.
Sztekiel to prosta gra wybijakowo-rzutna, która polega na wybijaniu drewnianego kołka za pomocą drewnianego kija. Była to gra bardzo ważna dla wojennego i powojennego pokolenia Polaków.
Parametry (plac zabaw, akcesoria):
Plac gry: Nie jest wymagany specjalny plac gry. Może to być dowolne miejsce. Pewnym udogodnieniem może być jednak kawałek ziemi, który jest oznaczony jednostkami miar, tak by łatwiej było mierzyć odległość wybitego drewnianego kołka. Nie jest to jednak konieczne.
Akcesoria: Mały zaostrzony z dwóch stron drewniany kołek, płaski lub zaokrąglony kij (długość około 60cm), okrąg (Może to być plastikowy, drewniany lub jakikolwiek okrąg, do którego środka zostanie włożony drewniany kołeczek).
Zasady:
Gra polega na stuknięciu drewnianym kijem w zaostrzony drewniany kołeczek (sztekiel) ulokowany w kole, tak by ten po stuknięciu uniósł się w powietrzu w czego trakcie zawodnik musi wybić go jak najdalej. Do wybicia kołeczka służy płaski lub zaokrąglony kij, który mierzy około 60 cm. Punkty przyznawane są za wybicie drewnianego kołka z okręgu (jeśli przeciwnik w tej samej rundzie nie zdoła wybić kołka z okręgu) lub jeśli wybije on drewniany kołeczek dalej niż przeciwnik. Gra się do ustalonej przed rozpoczęciem rozgrywki ilości punktów.
Wariacja zasad:
Gra ta pozostawia wiele pola do improwizacji, jednak zawsze powinna zachować swoją esencję, czyli to na czym tak naprawdę polega (tj. uderzanie w drewniany kołek tak by się uniósł a następnie wybijanie go). Może się jednak zmieniać cel, za który będą przydzielane poszczególnym zawodnikom punkty. Może się także zmieniać liczba punktów, która będzie skutkowała wygraniem przez jednego zawodnika (lub drużyny) meczu lub partii. W szteklu (kiczce) można grać indywidualnie i drużynowo. Punkty można przyznawać tylko za wybicie drewnianego kołka z okręgu, w którego środku się znajduje lub za dalsze jego wybicie niż zrobił to przeciwnik. Partie można także podzielić np. na 5 prób wybicia kołeczka i na koniec rundy zsumowywać odległości ze wszystkich 5 prób – wygrywa ten, którego suma odległości będzie większa.
KONTEKST GRY
Pochodzenie, dystrybucja, historia:
Gra ta wywodzi się z pogrążonej II wojną światową Polski. Dzięki niewymagającym warunkom, które były konieczne do gry w nią – rozpowszechniła się ona bardzo szybko. W Polsce gra ta nazywana była ,,grą wolności’’, ponieważ w trakcie wojny pozwalała ona przynajmniej na chwilę zapomnieć o traumatycznych wydarzeniach. Po wojnie również miała wielkie znaczenie. Jak mówi jeden ze świadków wojny i czynny gracz sztekla Henryk Walendowski: “dla nas to był sport wolności. W mieście pełnym powojennego gruzu, chodziliśmy na pole i graliśmy w sztekla. Była to dla nas okazja do spotkania i autentycznego poczucia wolności po czasach wojny”.
Kto i gdzie grał?
W sztekla grała przede wszystkim wiejska młodzież i dzieci z wielkopolski, ale nie tylko. Dorośli także brali udział w rozgrywkach sztekla. Byli to ludzie głównie z wielkopolskich wsi, ale istnieją też zapiski mówiące o obecności tej gry w samym Poznaniu. Miało to miejsce podczas II wojny światowej oraz po jej zakończeniu.
Dalsze warianty:
Sztekiel to gra, która ma swoje odpowiedniki w różnych rejonach Polski. Na przykład w Małopolsce na sztekiel mówi się ,,kiczka’’.
Informacje dodatkowe:
Obecnie sztekiel został zepchnięty do szuflady gier zapomnianych. Istnieje jednak turniej, w którym biorą udział absolwenci Liceum im. Ignacego Paderewskiego w Poznaniu z lat 50. XX wieku, dla których sztekiel był główną rozrywką.
Sztekiel cieszył się dużą popularnością na Światowych Igrzyskach Sportów Tradycyjnych TAFISA w 2008, które odbyły się w Korei Południowej.
Ez Lengyelországban országszerte, minden korcsoportban játszott hagyományos játék. Ebben a játékban nincsenek győztesek és vesztesek, mert csak az számít, hogy mindenki jól szórakozzon. Nincs meghatározott játékidő, addig játszhatod, míg meg nem unod.
Paraméterek (pálya, kellékek):
Játéktér: bármilyen átmérőjű kör kerülete egy kijelölt középponttal
Kellékek: falabda (annyi darab, ahány játékos a kör kerületén elhelyezkedik), kövek, kalap (vagy más fejdísz)
Szabályok:
Tetszőleges számú játékos helyezkedik el a tetszőleges átmérőjű kör ívén. A kör közepén álló játékos lesz a „Kapelmistrz” vagy „Kaplemistrzynia”. A „Kapelmistrz” kalapot vagy más fejdíszt helyez a fejére, és maga mellé felépít egy kis kőépítményt – egyik követ a másikra. A körben minden játékos kezében egy falabdával áll. A játék azzal indul, hogy egyikük a kőépítmény felé dobja vagy gurítja a labdát – mintha le akarná dönteni. Ha ez sikerül, akkor beszalad a labdájáért, majd ugyanazon az útvonalon visszatér a helyére. Ezzel párhuzamosan a „Kapelmistrz” feladata, hogy újraépítse a köveket, és a fején lévő kalapot a labdájáért szaladó játékosra dobja. A „Kapelmistrz” játékosnak ezt még azelőtt meg kell próbálnia, hogy a dobó játékos visszatérne a helyére. Akit eltalálnak, az lesz az új káplán. Ha azonban a Kapelmistrz nem tudja újraépíteni a kőkápolnát (vagy az a játék során szétesik), vagy nem találja el a futó játékost, akkor marad a helyén, és egy újabb játékos próbálhatja meg lerombolni a kápolnát.
Szabályváltozatok:
A kapela tetszőleges átmerőjű körben, tetszőleges számú játékossal játszható. Ugyanakkor a játék módjának következetesnek kell maradnia (vagyis a kör kerületén felsorakozott játékosok labdát dobnak a kőkápolna felé, a kör közepén áll a Kapelmistrz, akinek a feladata a kőépítmény újraépítése és a futó játékos kidobása).
A JÁTÉK KONTEXTUSA
Eredet, elterjedés, történet:
A játék neve az olasz „capella” szóból ered, ami kápolnát jelent. A kapelát eredetileg a juhászok játszották Kociewie régióban, innen származik a játék.
Kik és hol játsszák (játszották)?
A kapelát eredetileg a juhászok játszották Kociewie régióban (Pomerániai vajdaság). A kapela első említése a XVII. századra tehető.
További információ:
A hagyományos sportok nagy rajongójának, Bartosz Prabuckinak köszönhetően a kapela eljutott a kínai óvodákba és árvaházakba, mely az egészséges versengés révén segíti a gyermekek közötti kapcsolatépítést.
It is a traditional Polish cross-country game designed for every age group. There are no winners or losers in this game, because all that matters is having fun. There is no established time at which the game should end. You can play it until you get bored.
Parameters (playground, accessories):
Game square: circumference of a circle of any diameter with a designated means
Accessories: wooden ball (as many pieces as there are players located on the circumference), stones, hat (or other headdress)
Rules:
Any number of players are placed on a circle of any diameter. In the middle of the circle becomes a person called „Kapelmistrz”, or „Kaplemistrzynia”. ,,Kapelmistrz’’ puts a cap or other headdress on his head and sets a small stone structure next to him – one stone on the other. Each player in the circle has a wooden ball in his hand. The game begins one of them, throwing or turning the ball towards the stone structure – so as to knock it over. If he succeeds, he runs for his ball and returns with it to his place on the same path. At the same time, the task of the „Kapelmistrz” is to rebuild the building of stones and then throw a cap, which he has on his head in the player running for his ball. „Kapelmistrz” must do so before the throwing player returns to his seat. The person who gets hit becomes the new chaplain. However, if the „Kapelmistrz” fails to rebuild the stones chapel (or falls apart during the game) or he doesn’t hit the running player, then he remains in place, and another person located on the perimeter tries to smash the the chapel.
Variation of rules:
Kapela can be played on circuits of circles of different diameters and with any number of players. However, the way of playing should always remain constant, that is (throwing the ball into a stone chapel by players lined up on the circle and that in the middle of the circle there is „Kapelmistrz”, whose task is to possibly rebuild the shrine and knock down running players).
GAME CONTEXT
Origin, distribution, history:
The name of the game comes from the Italian word „capella”, meaning chapel. Kapela was originally played by shepherds in Kociewie, and from there this game originated.
Who and where (did) they play?
Kapela was originally played by shepherds in Kociewie (Pomeranian Voivodeship). The first mention of kapela dates back to the 17th century.
Additional information:
Thanks to the lover of traditional sports – Bartosz Prabucki, kapela went to Chinese kindergartens and orphanages, which allows to build ties between children, thanks to healthy competition.
Jest to tradycyjna polska gra biegowa przeznaczona dla każdej grupy wiekowej. W grze tej nie ma wygranych, ani przegranych, bo liczy się tylko dobra zabawa. Nie ma ustalonego momentu, w którym gra powinna się zakończyć. Można w nią grać dopóki się nie znudzi.
Parametry (plac zabaw, akcesoria):
Plac gry: obwód koła o dowolnej średnicy z wyznaczonym środkiem
Akcesoria: drewniana kula (tyle sztuk ile jest graczy ulokowanych na obwodzie), kamienie, czapka/kapelusz (lub inne nakrycie głowy)
Zasady:
Na okręgu o dowolnej średnicy ustawia się dowolna liczba graczy. W środku okręgu staje osoba zwana ,,Kapelmistrzem’’ lub ,,Kapelmistrzynią’’. Zakłada ona na głowę czapkę lub inne nakrycie głowy i ustawia koło siebie małą budowlę z kamieni – jeden na drugim. Każdy z ustawionych na okręgu graczy ma w ręku drewnianą kulę. Grę rozpoczyna jeden z nich, rzucając lub turlając kulę w stronę kamiennej budowli – tak by ją przewrócić. Jeśli się to uda, to biegnie on po swoją kulę i wraca z nią na swoje miejsce tą samą drogą. W tym samym czasie zadaniem ,,Kapelmistrza’’ jest odbudowanie budowli z kamieni i następnie rzut czapką, którą ma na głowie w biegnącego po swoją kulę gracza. ,,Kapelmistrz’’ musi to uczynić, zanim rzucający gracz wróci na swoje miejsce. Osoba, która zostanie trafiona, staje się nowym kapelmistrzem. Jeżeli jednak kapelmistrz nie zdoła odbudować kapliczki (lub rozpadnie się ona podczas gry) lub nie trafi on czapką w biegnącego gracza, to pozostaje on na swoim miejscu, a kapliczkę próbuje rozbić rzutem kolejna osoba ulokowana na obwodzie.
Wariacja zasad:
W kapelę można grać na obwodach okręgów o różnych średnicach i z dowolną liczbą graczy. Jednak niezmienny zawsze powinien zostać sposób rozgrywki, czyli (rzucanie kulą w kamienną kapliczkę, gracze ustawieni na okręgu a Kapelmistrz w środku koła, którego zadaniem jest ewentualna odbudowa kapliczki i zbijanie biegnących graczy).
KONTEKST GRY
Pochodzenie, dystrybucja, historia:
Nazwa gry pochodzi od włoskiego słowa ,,capella’’, czyli kaplica. W kapelę grali pierwotnie pasterze na Kociewiu i stamtąd wywodzi się ta gra.
Who and where (did) they play?
W kapelę grali pierwotnie pasterze na Kociewiu (województwo pomorskie). Pierwsze wzmianki odnośnie kapeli datuje się na XVII wiek.
Informacje dodatkowe:
Dzięki miłośnikowi sportów tradycyjnych – Bartoszowi Prabuckiemu, kapela trafiła do chińskich przedszkoli i domów dziecka, co pozwala na budowanie więzi między dziećmi, dzięki zdrowej rywalizacji.
A ringo csapatjáték lényege, hogy egy gumikarikát kell eldobni úgy, hogy az az ellenfél térfelére essen.
Paraméterek (pálya, kellékek)
Játékterület: Ez egy röplabdapálya (9 méter x 18 méter). Mintegy 243 centiméteres magasságban kifeszítve lóg egy legalább egy centiméter vastagságú huzal (vagy szalag, vagy kötél), amelyre legalább 25 centiméter hosszúságú színes szalagokat rögzítettek egymástól legfeljebb 20 centiméteres távolságra. Ugyanakkor a pályaméret a játékosok korcsoportjától függ: minél fiatalabbak a játékosok, annál kisebb méretű a pálya.
Kellékek: ringo (160-165 gramm súlyú, 17 centiméter átmérőjű gyűrű).
Szabályok:
A ringo lényege, hogy a karikát a háló felett az ellenfél térfelére kell átdobni.
A karikának vízszintesen kell szállnia és forognia (a függőleges tengelye körül).
A játék több formában is játszható, egy játékos egy ellen (1vs1), kettő a kettő ellen (2v2) vagy három a három (3v3) ellen.
Az egyesjátékot egy ringóval játsszák, míg a páros- vagy hármasjáték játszható egy, vagy két ringóval is.
A meccs addig tart, míg két vagy három szettet nem nyersz.
Egy szett 15 pont.
14:14 pontos döntetlen állás esetén a szett akkor ér véget, ha az egyik játékos kétpontos előnyt szerez.
16:16 pontos döntetlen állás esetén a 17. pontot megszerző játékos nyer.
A karika dobással hozható játékba (szerva) a pálya alapvonala mögül bárhonnan.
A szervát a bíró „kész?” kérdését, ill. „start” vezényszavát vagy sípjelét követően lehet végrehajtani (bíró nélküli játékban a játékosok egyikének jelzésére indul a játék).
A játékosok felváltva szerválnak, három alkalommal. Az ellenfél rontott szervájából is szerezhető pont.
A 2v2 vagy a 3v3 játékban elsőként a csapat kapitánya szervál.
Ha a ringo érinti a hálót, az egyesjátékban a szervát meg kell ismételni.
Csak a második hálóérintés von maga után pontvesztést.
A „háló” a kétringós játékban nem jár hátrányos következménnyel a szerváló játékosra nézve.
Az ellenfél hibái után és az alábbi esetekben is pont szerezhető:
Ha a ringo nem a függőleges, hanem a vízszintes tengelye körül forog.
Ha az eldobott ringo nem forog a függőleges tengelye körül.
Ha a ringo az ellenfél térfelére vagy a vonalakra esett.
Ha a nem a póznák között repül át a háló (rács) felett.
Ha a ringo a pályán kívül ér földet.
Ha a ringo érinti a hálót (rácsot) és a saját térfélre esik.
Ha a ringót két kézzel kapják el.
Ha a futó játékos (miután futás közben elkapta a ringót) több, mint három fékező lépést tesz az ellenfél térfele irányába (a ringóért futva a pálya középvonalával párhuzamosan vagy attól távolodva tetszőleges számú fékező lépés tehető, már a megállást követően az ellenfél térfele felé fordulva és bármelyik lábat a talajtól elemelve).
Ha miután helyben, felugorva elkapta a ringót a játékos valamelyik lábát a talajtól elemelte és letette, mielőtt eldobná a ringót.
Ha a játékos az elkapott ringóval más testrészét is érinti (az elkapó kéz alkarját kivéve, játékostárs teste, talaj vagy háló). A ringót egyszerre két játékos is elkaphatja, és el kell dönteniük, melyikük dobja a ringót.
Az egyik játékos kezéből elkapás közben kiesett ringót másik játékos ugyanazzal a kézzel felkaphatja, ha a keze ezalatt nem ért más testrészéhez (az elkapó kéz alkarját kivéve, társ teste, talaj vagy háló).
Ha a játékos átvette a karikát egyik kezéből a másikba.
Ha a játékos a dobás közben lóbál (dobócselt alkalmaz) – a dobás lendülete folyamatos kell legyen.
Ha a játékos dobás közben mindkét lábát elemelte a talajtól.
Ha a játékos megérinti vagy átlépi (akár levegőben) a középvonalat.
Ha a játékos hálót ér.Ha a játékos szerválás közben megérinti vagy átlépi az alapvonalat.
Az elkapott ringót mielőbb el kell dobni (a ringo szándékos tartása esetén a bíró „állj” vezényszóval jelez, és pontot ítél az ellenfélnek).
Szabályváltozatok:
A ringo nem csupán egy, hanem két gyűrűvel is játszható.
A kétringós játékban a gyűrűket ellentétes térfélről, egyidejűleg hozzák játékba a bíró vagy az egyik játékos jelzésére (kész-rajt).
A szerváló játékosok 5 pontonként váltják egymást állandó sorrendben.
A hálóérintés a kétringós játékban nem jár semmilyen hátrányos következménnyel a szerváló játékosra vagy csapatára nézve.
A kétringós játékban a játékos egy kézzel két gyűrűt is elkaphat (két különböző kézzel is elkaphatja a két gyűrűt).
Ha a kétringós játékban a két gyűrű a szerválás vagy dobás közben összeütközik, annak a csapatnak az ellenfele szerez pontot, amelynek a térfelére vagy amelynek a térfelén kívülre („out”) a ringo esett. Ha a bíró nem tudja megállapítani, kinek a gyűrűje esett a térfélen kívülre („out”), egyik csapatnak sem ítél pontot („nulla pont”). Ezért a kétringós játékban tanácsos két különböző színű gyűrű használata, egy szín az egyik csapaté.
A JÁTÉK KONTEXTUSA:
Eredet, elterjedés, történet:
A ringo játékot Włodzimierz Strzyżewski lengyel vívó találta ki 1959-ben. Edzőtáborba akart menni, de a munkahelyétől nem kapott erre engedélyt, ezért találta ki a ringót annak helyettesítésére. A ringót az 1968-as mexikóvárosi olimpián is bemutatták, melynek révén nagyobb ismertségre tett szert. Ugyanakkor csak 1972-ben vált sportággá, mikor megkezdték a Hivatalos Lengyel Ringo Bajnokság (1973-tól) szervezését. Mint minden sport, a ringo is számos fejlődési fokozaton ment keresztül. A vívóedzés részeként indult, később önálló, az időjárástól függetlenül egész évben játszható sportággá vált. Fejlődése során egy ideig versenysportként is működött. 1989-ben megalapították a Lengyel Ringoszövetséget, majd 1993-ban a Nemzetközi Ringoszövetséget, mely rendszeresen szervez európai (1993 óta) és világbajnokságokat (1997 óta).
Kik és hol játsszák (játszották)?
A ringót elsődlegesen többféle sportág edzésprogramjának részeként játszották. E sport feltalálásával több klub is megalakult. A ringo hagyományokat ma is ápolják. A ringo élete hajnalán csupán a sportolók felkészülésének része volt, tehát csak edzőtáborokban játszották. Később e sportág szabályait hivatalos formába öntötték, szabálykönyvet adtak ki, ami lehető tette a játékszabályok tanítását különböző egyetemek hallgatóinak.
További változatok:
A ringót gyűrűs, ún. „pierścieniówka” hálóval is játszhatják. Ugyanazon szabályok vonatkoznak rá, mint a klasszikus ringóra, de a labdát a másik térfélre a hálóba vágott gyűrűkön keresztül lehet eljuttatni.
További információ:
A ringo atyja, Włodzimierz Strzyżewski alapította a Lengyel Ringoszövetséget és a Nemzetközi Ringoszövetséget.
Ringo is a team game which is to throw a rubber wheel so that it falls on the opposing team’s pitch.
Parameters (playground, accessories):
Playing area: This is a volleyball court ( 9m x 18m). At a height of 243 cm is hanging a cable (or tape or cord) with a width of at least 1 cm with colored ribbons of a minimum length of 25 cm and a maximum spacing of 20 cm. However, the size of the pitch depends on the age group of the players. There is a dependency here that the younger the players, the smaller the pitch should be.
Accessories: ringo (circle, which weighs 160-165 grams, with a diameter of 17cm).
Rules:
Ringo consists of flipping the wheel over the net to the opponent’s side.
The wheel should fly horizontally and rotate (around its vertical axis).
The game can take the form of 1vs1, 2v2 and 3v3 rivalries.
Singles games are played with one ringo, but doubles and threes are played with two ringo or with a one ringo too.
The match lasts until you win two or three sets.
One set has 15 points.
In the case of a 14:14 draw, the set ends after one of the players has gained two points advantage.
At 16:16, the player who wins the 17th point wins the set.
The wheel is introduced into the game with a throw from anywhere from behind the end line of the pitch (serve).
Serve is performed after asking the referee „ready?” and his command „start” or whistle signal (in the game without the referee the sign of one of the players starts the game).
Players serves alternately, performing three serves, points are also earned from the opponent’s serve when he will spoil his serve.
In a 2v2 or 3v3 game, the first service is performed by the captain of each team.
When the ringo touches the net, then the serve in the single game is repeated.
Only the second net causes the loss of the point.
”Net” in the game with two ringos has no negative consequences for the serving player.
Points are earned after opponent’s mistakes and in the following cases:
When the ringo rotates around the horizontal and vertical axis.
When the pushed ringo doesn’t rotate vertically around its axis.
When the ringo has fallen onto the opponent’s pitch or the lines.
When the ringo didn’t fly over the grid between the antennas.
When the ringo fell off the pitch.
When the ringo touches the grid and falls on the same field.
When the ringo will be catched in two hands.
When after catching the ringo on the run, the rider took more than three braking steps towards the opponent’s pitch (running to the ringo parallel to the center line of the pitch or moving away from it, you can perform any number of braking steps, and after stopping to make a turn towards the opponent’s pitch and tear off any foot).
After grabbing the ringo in place, in a jump or the player pulled any foot off the ground and put it before discarding the ringo (only tear off any foot).
When the player will touch the other part of the body by the catched ringo (despite the forearm of catching hand, teammate’s body, surface or net). The ringo can be catched by two players at the same time and they have to decide which one will throw the ringo.
The ringo that fell out of the player’s hand at the grab can be re-grabbed by the player with the same hand if he hasn’t touched another part of his body (despite the forearm of catching hand, partner’s body, ground or net) during this time.
When the player has put the wheel from one hand to the other one.
When the player made a feint during the throw – the swing to the throw should be flowing.
When the player made a throw, detaching both feet from the ground.
When the player will touch or cross the line dividing the middle of the pitch (or cross it in the air).
When a player will touch the net.
When at the serve of the player, he will touch or cross the line of the pitch
The catched ringo should be re-thrown as soon as possible (holding the ringo deliberately the referee signals the command „stop” and grants a point to the opponent)
Variation of rules:
In ringo you can play not only with one, but also with two ringos.
In a game with two ringos, they are introduced to the game simultaneously, from opposite sides of the pitch, at the command of the referee or one of the players (ready-to-start).
Serving players change after every 5 points in a constant order.
Net in the game with two ringos hasn’t got any negative consequences for the serving player and his team.
In a game with two ringos, a player can catch two ringos with one hand (he can also grab each wheel with a different hand).
When in a game with two ringos they will collide while serving or throws, the opponent of the team on whose side the ringo has fallen, or the opponent of the side whose ringo has fallen off the field („out”) gains a point. If the referee didn’t notice whose ringo fell on the “out” – he doesn’t assign the point of either team („zero points”). That’s why in a game with two ringos, it’s therefore advisable to use ringos of two different colors, belonging to each team.
Additional information:
GAME CONTEXT
Origin, distribution, history:
Ringo is a game invented by Polish fencer Włodzimierz Strzyżewski in 1959. He wanted to go to training camp, but he didn’t get permission from his place of work, so he invented a ringo to replace it. Ringo was shown at the 1968 Olympics in Mexico City what allowed it to gain more notoriety. However, it was transformed into a sport in 1972, when the Official Polish Ringo Championship (since 1973) began to be organized. Ringo like any sport has gone through many degrees of evolution. It began as part of fencing training, later turned into a separate sport that could be practiced all year round regardless of the weather. In its evolution, it has also gone through the stage of being a competitive sport. In 1989 was founded Polish Ringo Association and in 1993 International Ringo Federation which regularly organised European (since 1993) and World Championships (since 1997).
Who and where (did) they play?
Ringo was played primarily in sport trainings of various kinds. With the inventiveness of this sport, many clubs have also been founded. They are still cultivating the ringo tradition today. At the beginning of its journey, ringo was only part of the preparations for athletes, so it was played only in training camps. Later the rules of this sport were formalized, issuing special textbooks, which allowed teaching about the rules of the game to students at various universities.
Further variations:
Ringo can also be played through a ,,pierścieniówka” net. The same rules apply as in the ringo played in the classic way, but the ball goes to the other side through the cut-out rings in the net.
Additional information:
The inventor of ringo Włodzimierz Strzyżewski was the founder of the Polish Ringo Society and the International Ringo Federation.
Ringo to gra zespołowa polegająca na rzucaniu gumowym kółkiem tak, aby upadło na połowie boiska drużyny przeciwnej.
Parametry (plac zabaw, akcesoria):
Plac gry: Jest to boisko o wymiarach boiska do piłki siatkowej, czyli 9 x 18m. Na wysokości 243 cm zawieszona jest linka (lub taśma czy sznur) o szerokości minimum 1 cm z umocowanymi barwnymi wstążkami o długości minimum 25 cm i o rozstawie maksymalnie 20 cm. Rozmiary boiska są jednak uzależnione od grupy wiekowej zawodników. Stosuje się tu zależność, że im młodsi gracze, tym boisko powinno być mniejsze.
Akcesoria: ringo (okrąg do gry, który waży 160-165 gramów, z otworem dekompresyjnym i ryflowaniem górnej i dolnej powierzchni, o średnicy 17cm).
Zasady:
gra w ringo polega na przerzucaniu kółka nad siatką na stronę przeciwnika,
kółko powinno lecieć poziomo i obracać się, rotować wokół swojej osi pionowej,
w grze uczestniczyć mogą zawodnicy indywidualni, a także drużyny 2- i 3-osobowe,
gra pojedyncza rozgrywana jest jednym, a dwójkowa i trójkowa – jednym lub dwoma kółkami, – mecz trwa do wygrania dwóch lub trzech setów, – w secie gra się do piętnastu punktów, – w przypadku remisu 14:14 set kończy się po zdobyciu przez jednego z zawodników dwóch punktów przewagi, , – przy stanie 16:16 zwycięża zawodnik zdobywający siedemnasty punkt, – kółko wprowadzane jest do gry (serw) rzutem z dowolnego miejsca zza linii końcowej boiska, – serwis wykonywany jest zapytaniu sędziego „gotów” i jego komendzie „start” lub sygnale gwizdkiem (w grze bez sędziego znak jednego z graczy), – zawodnicy indywidualni serwują na przemian, wykonując po trzy serwy, punkty zdobywa się także z serwu przeciwnika, – w grze drużynowej pierwszy serwis wykonuje kapitan, – po necie (dotknięcie kółkiem siatki i przejście na stronę przeciwnika) przy serwie w grze pojedynczej jest o powtarzany – dopiero drugi net powoduje stratę punktu, – net w grze dwoma kółkami nie ma negatywnych konsekwencji dla serwującego, kółko nie jest punktowane. Punkty zdobywa się po błędach przeciwnika i w następujących przypadkach: – kółko koziołkuje – obraca się wokół osi poziomej lub pionowej, – kółko leci pionowo wzdłuż toru jego lotu, – kółko pchnięte nie obraca się wokół swojej osi pionie, – kółko upadło na boisko przeciwnika lub wyznaczające je linie, – kółko nie przeleciało nad siatką między antenkami, – kółko upadło poza boisko, – kółko dotknie siatki i upadnie na to samo pole, – kółko zostanie chwycone w dwie dłonie, – po chwycie kółka w biegu zawodnik wykonał więcej niż trzy kroki hamowania w stronę boiska przeciwnika (biegnąc do kółka równolegle do linii środkowej boiska lub oddalając się od niej można wykonać dowolną liczbę kroków hamowania, a po zatrzymaniu wykonać obrót w stronę boiska przeciwnika i oderwać dowolną stopę), – po chwycie kółka w miejscu, w wyskoku lub po zatrzymaniu się oderwał dowolną stopę od podłoża i postawił ją przed odrzuceniem kółka (wolno tylko odrywać dowolną stopę), – zawodnik trzymanym w ręce kółkiem dotknie innej części ciała poza przedramieniem chwytającej ręki, ciała partnera, podłoża lub siatki (kółko może chwycić dwóch zawodników jednocześnie – oni decydują, który z nich wykonuje rzut), – kółko, które przy chwycie wypadło zawodnikowi z dłoni, może być przez niego powtórnie chwycone tą samą dłonią, jeżeli przez ten czas nie dotknęło innej części ciała, ciała partnera, podłoża lub siatki, – kółko, które przy chwycie wypadło zawodnikowi z dłoni, może być chwycone powtórnie przez jego partnera z drużyny, jeżeli przez ten czas nie dotknęło innej części ciała, ciała partnera, podłoża lub siatki, – zawodnik przełożył kółko z ręki do ręki, – zawodnik wykonał zwód podczas rzutu – zamach do rzutu powinien być wykonany ruchem ciągłym, – zawodnik wykonał rzut, odrywając obie stopy od podłoża, – zawodnik nastąpi lub przekroczy linię dzielącą połowy boiska (lub naruszy ją w powietrzu), – zawodnik dotknie siatki, – przy serwie zawodnik nastąpił na linię boiska, – chwycone kółko powinno być odrzucone jak najszybciej (celowe przetrzymywanie kółka sędzia sygnalizuje gwizdkiem lub komendą „stop” i przyznaje punkt przeciwnikowi)
Wariacja zasad:
W ringo można grać nie tylko jednym, ale także dwoma kółkami.
W grze dwoma kółkami są one wprowadzane do gry równocześnie, z przeciwległych stron boiska, na komendę sędziego lub jednego z graczy (gotów-start).
W grze dwoma kółkami zmiana serwujących następuje co 5 albo 5 plus 1 punktów, w stałej kolejności
Net w grze dwoma kółkami nie ma negatywnych konsekwencji dla serwującego, kółko nie jest punktowane.
W grze dwoma kółkami zawodnik chwycił dwa kółka jedną ręką (można każde z nich chwycić inna ręką).
Zawodnik w grze dwoma kółkami poda, rzuci kółko do partnera.
Kiedy w grze dwoma kółkami w czasie serwu lub wymiany rzutów kółka zderzą się, punkt zyskuje przeciwnik drużyny, na stronę której kółko upadło, bądź przeciwnik strony, której kółko upadło poza boiskiem („aut”). Jeśli sędzia nie zauważył, czyje kółko upadło na aut – nie zalicza punktu żadnej ze stron („zero punktów”). W grze dwoma kółkami wskazane jest więc używanie kółek o dwóch różnych kolorach, przynależnych każdej z drużyn.
Informacje dodatkowe:
KONTEKST GRY
Pochodzenie, dystrybucja, historia:
Ringo to gra wymyślona przez polskiego szermierza Włodzimierza Strzyżewskiego w 1959 r. Chciał on pojechać na obóz treningowy, lecz nie uzyskał na to pozwolenia ze swojego miejsca pracy. W 1968 r. ringo pokazano na Igrzyskach Olimpijskich w Meksyku, dzięki czemu sport zyskał wielu nowych pasjonatów. Jednak w postać dyscypliny sportowej zostało przekształcone w 1972 r. – zaczęto wtedy organizować oficjalne międzynarodowe Mistrzostwa Polski (od 1973 r.) w ringo. Ringo jak każdy sport przeszło przez wiele stopni ewolucji. Swój byt zaczynało jako element treningu szermierczego, później przekształciło się w odrębny sport, który można było uprawiać przez cały rok niezależnie od pogody. W swojej ewolucji przeszła ona też przez etap bycia sportem wyczynowym. W 1989 r. zostało utworzone Polskie Towarzystwo Ringo a w 1993 r. Międzynarodowa Federacja Ringo (International Ringo Federation), która regularnie organizuje Mistrzostwa Europy (od 1993 r.) i Świata (od 1997 r.)..
Kto i gdzie grał?
W ringo grano przede wszystkich na zajęciach sportowych różnego rodzaju. Wraz z wymyśleniem tego sportu zostało też założone wiele klubów, które do dzisiaj kultywują tradycję ringo. Na początku swojej drogi ringo było tylko elementem przygotowań dla sportowców, więc grano w nie tylko na obozach treningowych, później sformalizowano zasady tego sportu, wydając specjalne podręczniki, co pozwoliło na nauczaniu o zasadach tej gry uczniów i studentów na różnych uczelniach.
Dalsze warianty:
W ringo można grać również przez siatkę od pierścieniówki. Obowiązują wtedy analogiczne zasady jak w ringo rozgrywanym w sposób klasyczny, jednak piłkę przebija się na drugą stronę przez wycięte w siatce pierścienie.
Informacje dodatkowe:
Wynalazca ringo Włodzimierz Strzyżewski był założycielem Polskiego Towarzystwa Ringo i Międzynarodowej Federacji Ringo.
A játék két csapat versengéséből áll. Ez a röplabda és a kosárlabda kombinációja. A játék fejleszti a taktikai gondolkodást, és akadálymentes körülmények között teszi lehetővé a felkészülést a röplabdameccsre.
Paraméterek (pálya, kellékek):
Felszerelés: 3 lyukkal ellátott háló (a középső lyuk 70 centiméter átmérőjű, a baloldali lyuk 50 centiméter átmérőjű, a jobboldali lyuk ugyancsak 50 centiméter átmérőjű).
Játéktér: 18 méter x 9 méteres röplabdapálya, a két térfelet egy 2,24 méteres magasságban felfüggesztett háló választja el.
Szabályok:
A meccset két négyfős csapat között, egy 18m x 9m méretű röplabdapályán rendezik. Három játékos (mindkét csapatból) támadó, akik a hálóba vágott lyukakon keresztül a másik térfélre dobhatják a labdát. A negyedik játékos hátvédként funkcionál. A támadók a pálya hátsó felében állnak, a hátvéd pedig a háló 1,5 méteres körzetében, ahol egyedül ő tartózkodhat. A hátvéd feladata, hogy a labdát a csapattársainak feladja. Ő maga azonban nem dobhatja át a labdát a lyukakon, és nem is blokkolhatja őket (a labdát? vagy a lyukakat?). A játék a röplabdához hasonlóan adogatással indul. Az adogatást oly módon kell végrehajtani, hogy a labda átrepüljön a háló felett. Ezt követően veszi kezdetét az akció. Az ellenfél csapata fogadja az adogatott labdát. A fogadott labdát legfeljebb kétszer lehet a csapattárshoz passzolni. A harmadik labdaérintéssel a labdát át kell juttatni a hálón vágott valamelyik lyukon. A lyukon keresztül a labdát csak két kézzel szabad továbbítani. A középső lyuk a legnagyobb (70 cm átmérőjű), a két oldalon a lyukak valamivel kisebbek, 50 cm átmérőjűek. Minden egyes pontszerzésre irányuló akció után a játékosok rotálnak, az óramutató járásával azonos irányban egy pozíciót forognak. Pontot ér, ha a labda a talajra esik, miután átrepült a hálón vágott lyukak egyikén. A pontot szerző csapat adogatással újabb akciót indíthat. A játékot általában két vagy három nyert szettig játsszák (minden szett 15, 21 vagy 25 pont) ezt a mérkőzés előtt kell meghatározni. Ha a labda pályán kívülre kerül, az „out” helyzet miatt az ellenfél csapatának ítélnek pontot.
Szabályváltozatok:
A játéknak csak egy változata van. Ugyanakkor a játéktér vagy a labda mérete módosítható (preferenciáid és képességeid szerint), de a pierścieniówka eredeti felállását és szabályait nem szabad jelentősen eltorzítani. A játéknak meg kell őriznie ezt a formát ahhoz, hogy továbbra is pierścieniówka maradjon.
A JÁTÉK KONTEXTUSA
Eredet, elterjedés, történet:
A pierścieniówka játékot Władysław Robakowski lengyel tornatanár találta ki 1936-ban. Halászok ihlették meg, akik bójákat és úszókat úsztattak át a szakadt halászhálókon a lengyel tavakon. A halászok szórakozását próbálta tisztán sporttá alakítani. Innen jött a pierścieniówka ötlete, a játék neve a hálón található három lyukból (lengyelül a lyuk pierścienie) ered. Tankönyvet is írt e sporthoz. A sportág fejlődését vitathatatlanul ellehetetlenítette a II. világháború kitörése. A poznańi Testnevelési Egyetemről (AWF) Wojciech Lipoński és Małgorzacie professzoroknak, ill. Michał Bronikowskinak köszönhetően a XXI. században a játék reneszánszát éli. 2003-ban játszották az első kísérleti mérkőzést, ám a szabályokat némileg módosították, hogy felpörgessék a játékot.
Kik és hol játsszák (játszották)?
A pierścieniówka feltalálását követően soha nem sikerült a köztudatba betörnie. A II. világháború fontos tényező ebből a szempontból, a sport fejlődését nagyban hátráltatta. A pierścieniówka sokat nőtt a sportpromóterek szemében, és a XX.-XXI. század fordulóján elkezdték népszerűsíteni különböző egyetemeken és iskolákban. Főként egyetemi hallgatók játszották, a testnevelés-oktatás részeként. Ekkor kezdett népszerűbbé válni. Különböző bemutatókon, fesztiválokon és ünnepségeken is szerepelt, pl. a Hagyományos Sportok Európai és Világjátékán. A pierścieniówka különlegessége, hogy kapcsot képez az emberek között, ugyanis azt fogyatékkal élő és ép sportolók együtt is játszhatják.
További információ:
A pierścieniówka az EU Erasmus+Sport „Fogyatékkal élők integrálása és aktív életre nevelése adaptált hagyományos játékok révén” programjába felvett sportok egyike.
This game consists of the rivalry of two teams. It’s a combination of volleyball and basketball. This game improves tactical thinking and allows you to prepare for the game of volleyball in an accessible way.
Parameters (playground, accessories):
Accessories: net with 3 holes (middle – diameter 70cm, left hole- diameter 50cm, right hole- diameter 50cm), ball.
Playground: volleyball court measuring 18m x 9m, two halves divided by a net set at 2.24cm.
Rules:
The match takes place between two teams of 4 people on a volleyball court measuring 18m x 9m. Three players (in each team) are attackers who have the right to throw the ball to the other side through the holes in the net. The fourth player plays as a quarterback. The attackers stand in the back half of the pitch, and the quarterback stands round the net in a 1.5m field where only he can be. The quarterback’s job is to give the ball to his teammates. He can’t throw the ball through holes or block them. The game begins the same as in volleyball – by serve. Serves must be made in such a way that the ball flew over the net. Then the action begins. The opposing team catches the served ball. The catched ball can be given to the teammates up to 2 times. The third throw must pass through the holes in the net. Passing the ball through the holes is allowed only if it’s made with both hands. The middle hole is the largest (diameter 70cm), the two side ones are slightly smaller and have 50cm in diameter. After each point action there is a rotation of players in the team by one position clockwise. The point is reached when the ball touches the ground after flying through one of the holes. Every earned point causes the team that earned it to start another action by serve. The game is usually played up to 2 or 3 winning sets (every set up to 15, 21 or 25) – this must be established before the start of the match. If the ball goes off the field, then we are dealing with an ”out” which results in the awarding a point to the opposing team.
Variation of rules:
There is only one version of the policy. However, you can resize the playing field or ball (according to your preferences and abilities), but you should not significantly distort the original assumptions and rules of the pierścieniówka. The game should keep its form so that it continues to be a pierścieniówka.
Additional information
GAME CONTEXT
Origin, distribution, history:
Pierścieniówka is a game invented by a Polish gymnastics teacher – Władysław Robakowski in 1936. He was inspired by fishermen who flipped buoys and floated through holes fishing nets on Polish lakes. He tried to flip the fishing fun on purely sporty ground. In this way, he came up with a pierścieniówka, the name of which comes from three holes (holes in polish -pierścienie) in the net. He even wrote a manual for this sport. The development of this discipline was indisputably prevented by the outbreak of World War II. It experienced its renaissance in the early 21st century thanks to Prof. Wojciech Lipoński and Prof. Małgorzacie and Michał Bronikowski from Poznań’s AWF. In 2003, the first experimental match was played, but the rules were slightly changed to boost the game.
Who and where (did) they play?
Pierścieniówka is a sport that has never managed to break into the consciousness of the majority of the public immediately after its invention. World War II was important here, the outbreak of which greatly hindered its development. Pierścieniówka gained in the eyes of many sports promoters and began to be promoted at various universities and schools only at the turn of the 20th and 21st century. It was played mainly by students as part of physical education classes. That’s when it started to gain more popularity. It is also part of various shows, festivals and celebrations, e.g. the World and European Traditional Sports Games. Pierścieniówka has an unusual feature of connecting people, because it can be played together by people with disabilities with able-bodied people.
Additional information:
Pierścieniówka is one of the sports included in the EU’s Erasmus+Sport programme entitled ,,Activation and integration of people with disabilities through adapted traditional games’’.
Gra ta polega na rywalizacji dwóch drużyn. Jest ona połączeniem siatkówki i koszykówki. Jest to gra poprawiająca myślenie taktyczne i pozwalająca na przygotowanie do gry w siatkówkę w przystępny sposób.
Parametry (plac zabaw, akcesoria):
Akcesoria: siatka z 3 otworami (środkowy – średnica 70cm, dwa boczne – średnica 50cm), piłka siatkowa.
Plac gry: boisko siatkarskie o wymiarach 18m x 9m, dwie połowy dzieli siatka ustawiona na 2,24cm.
Zasady:
Mecz toczy się między dwoma drużynami liczącymi po 4 osoby na boisku siatkarskim o wymiarach 18m x 9m. Trzech zawodników (w każdej drużynie) pełni rolę atakujących, którzy mają prawo przerzucać piłkę na drugą stronę przez otwory w siatce. Czwarty zawodnik pełni rolę rozgrywającego. Atakujący stoją w tylnej części swojej połowy boiska, a rozgrywający stoi przy siatce w polu o długości 1,5m, w której może znajdować się tylko on. Zadaniem rozgrywającego jest podawanie piłki swoim partnerom z drużyny. Nie może on przerzucać piłki przez otwory, ani blokować ich. Grę rozpoczyna się tak samo jak w siatkówce – serwem. Serw musi być wykonany w ten sposób, aby piłka przeleciała nad siatką. Wówczas rozpoczyna się akcja. Zespół przeciwny łapie zaserwowaną piłkę. Złapaną piłkę można podać do swoich partnerów maksymalnie 2 razy. Trzeci rzut musi przejść przez otwory w siatce. Przerzucenie piłki przez otwory dopuszczalne jest tylko, wtedy gdy jest wykonane oburęcznie. Środkowy otwór jest największy (średnica 70cm), dwa boczne są nieco mniejsze i mają po 50cm. Po każdej akcji punktowej następuje rotacja zawodników w drużynie o jedną pozycję zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Punkt zdobywa się, wtedy gdy piłka po przeleceniu przez jeden z otworów dotknie podłoża. Każdy zdobyty punkt powoduje, że drużyna, która go zdobyła rozpoczyna kolejną akcję serwe. Gra się zazwyczaj do 2 lub 3 wygranych setów (do 15, 21 lub 25) – należy ustalić to przed rozpoczęciem meczu. Jeśli piłka wyjdzie poza boisko, to mamy wtedy do czynienia z ,,outem’’, który skutkuje przyznaniem punktu drużynie przeciwnej.
Wariacja zasad:
Istnieje tylko jedna wersja zasad. Można jednak zmieniać rozmiary placu gry lub piłki (według swoich preferencji i możliwości), lecz nie powinno się w znaczny sposób zniekształcać pierwotnych założeń i zasad pierścieniówki. Gra powinna zachować swoją formę, by nadal była pierścieniówką.
Informacje dodatkowe:
KONTEKST GRY
Pochodzenie, dystrybucja, historia:
Pierścieniówka to gra wymyślona przez polskiego nauczyciela gimnasyki – Władysława Robakowskiego w 1936 r. Zainspirował się on rybakami, którzy przerzucali boje i pływaki przez dziurawe sieci rybackie nad polskimi jeziorami. Próbował on przerzucić rybackie zabawy na czysto sportowy grunt. W ten sposób wymyślił pierścieniówkę, której nazwa pochodzi od trzech otworów (pierścieni) w siatce. Napisał on nawet podręcznik poświęcony temu sportowi. Rozwojowi tej dyscypliny bezdyskusyjnie przeszkodził wybuch II wojny światowej. Swój renesans pierścieniówka przeżyła na początku XXI wieku dzięki prof. Wojciechowi Lipońskiemu oraz prof. Małgorzacie i Michałowi Bronikowskim z poznańskiej AWF. W 2003 r. rozegrano pierwszy eksperymentalny mecz, lecz zasady zostały nieco zmienione w celu zdynamizowania rozgrywki.
Kto i gdzie grał?
Pierścieniówka to sport, który nie zdołał się nigdy przebić do świadomości większości społeczeństwa od razu po jego wymyśleniu. Znaczenie miała tutaj II wojna światowa, której wybuch znacznie utrudnił jej rozwój. Pierścieniówka zyskała w oczach wielu promotorów sportu i zaczęła być promowana na różnych uczelniach i w szkołach dopiero na przełomie XX i XXI. Grali w nią głównie studenci i uczniowie w ramach zajęć z Wychowania Fizycznego. Wtedy zaczęła zyskiwać większą popularność. Jest też częścią różnych pokazów, festynów i uroczystości tj. np. Światowe i Europejskie Igrzyska Sportów Tradycyjnych. Pierścieniówka posiada niezwykłą cechę łączenia ludzi, ponieważ mogą w nią grać razem osoby niepełnosprawne z osobami pełnosprawnymi.
Informacje dodatkowe:
Pierścieniówka jest jednym ze sportów wchodzącym w ramy unijnego programu Erasmus+Sport pt. Aktywizacja i integracja osób niepełnosprawnych przez adaptowane gry tradycyjne.
Egy előre kijelölt kör közepébe szúrt botra helyezett fadarabot (bige) egy másik bottal az ütőjátékos elüti, s a játék többi résztvevője igyekszik azt megfogni, majd visszadobni a kijelölt körbe. Amint ez valakinek sikerül, az átveszi az ütőjátékos szerepét.
Paraméterek (játéktér, játékszerek, egyéb kiegészítők):
Tetszőleges méretű kültéri helyszín (futballpálya, rét, legelő, erdei tisztás) a játékosok számától függően
Kb. méteres bot (karó), amire a bigét helyezik
Bige – 15-20 cm-es botdarab (mindkét végén kihegyezett)
Ütő – kb. méter hosszú bot
Szabályok:
Az egyik botot (karót) kb. 2 m-es átmérőjű (előre kijelölt – kövekkel vagy földbe rajzolva) kör közepébe beütik, amire ráhelyezik a bigét (mindkét oldalán kihegyezett fadarabot, amelynek az egyik oldala laposra van faragva, hogy megálljon a bot (karó) tetején).
Az ütőjátékos (sorsolással dől el, ki lesz az) bárhonnan (körön kívül/belül állva) elüti (ütheti alulról – messzebbre száll, vagy felülről rásuhintással – pörgő mozgást végez reptében) az ütővel a bigét, s a többi játékos igyekszik azt elkapni, megszerezni.
A többi játékos a bige elütésének irányával megegyezően helyezkedik el, hogy a bige elütése után mihamarabb megindulhasson érte.
Aki elkapta a bigét, annak azt vissza kell dobnia abból a helyzetből, abból a távolságból, ahova esett, a kijelölt körbe.
Az ütőjátékos a bottal igyekszik megakadályozni, kivédeni a bige bedobását a körbe. Ha kivédi a bedobást, a dobójátékos újra próbálkozhat, újra dobhatja a bigét a kör felé (háromszori próbálkozásra van lehetősége).
Amennyiben a dobójátékos egyszer sem talál be a körbe, kiesett a játékból.
Amennyiben a dobójátékosnak sikerült teljesítenie a feladatot (betalált a bigével a körbe), átvette az ütőjátékos szerepét.
Szabályvariációk:
Több helyen a földbe szúrt bot helyett földbe vájt lyukakra fektették a bigét, s onnan kellett felütni, majd a levegőben aláütéssel tovább ütni.
Az is gyakori, amikor két egyforma bigét keresztben fektetnek egymásra a földre, s a felső bigét (a hegyes végére ütve) az ütővel felütik, majd tovább ütik a levegőben (háromszor próbálkozhat – amennyiben egyszer sem tudja tovább ütni, másik játékos veszi át az ütőjátékos szerepét).
Előfordult, hogy a földbe szúrt bot helyett rönkfát állítottak fel, s arra helyezték a bigét, illetve bizonyos helyeken a botot nem beszúrták a körbe, hanem lefektették a kör közepén, majd átlósan ráhelyezték a bigét, hogy az egyik vége a levegőbe meredjen, így felüthető legyen.
Bizonyos esetben (pl. ha túl messze repült a bige) a dobójátékos kérhetett közeledési engedélyt az ütőjátékostól a kör felé. Az ütőjátékos szabta meg a dobó számára a megtehető lépések számát – gyakran – megviccelve a dobót – annyi lépést szabtak meg, hogy a körön túl irányítsák a dobót. Továbbá az összeszokott társaságok tagjai már ismerték egymás képességeit, az ügyes, jó dobóérzékkel rendelkező játékosok engedélykérését elutasították, a gyengébbeknek pár lépést (2-3) engedélyeztek.
Néhány esetben kiesésre játszottak, néhány esetben a távolság – amire a bigét sikerült ütni – volt a mérvadó; az nyert, aki a legmesszebbre ütötte a bigét.
Egyéb megjegyzés:
Az adatközlők megjegyzései alapján 30-50 évvel ezelőtt ez egy felkapott játék volt. Minden közösségi összejövetelen játszották. A játék során előfordultak kisebb sérülések is, ezért óvatosnak kellett lenni.
A játék kontextusa
Eredete, elterjedése, története:
A játék eredetére nincsenek megbízható források.
Ami az elterjedését illeti, az egész magyar nyelvterületen elterjedt, amit jól bizonyít, hogy több megnevezése (pike, brige, brincka, peca, pilincka, pilincke, dólé, pittyezés), illetve szabályvariációja ismert.
Kik és hol játszották?
Szabadtéri játék, amit közösségi alkalmakon, szalonnasütések során, falunapok alkalmával, futballpályán, réten, mindenütt játszották, ahol a játék eszközei megtalálhatóak voltak, illetve nagyobb számú játékos részére is elegendő tér állt a rendelkezésre
A játékosok életkora nem meghatározó, játszották gyerekek, kamaszok, felnőttek is. Az adatközlők megjegyzései alapján bárki játszhatta, aki el tudta ütni, illetve vissza tudta dobni a bigét.
További elterjed verziói, variáció:
Több helyen (pl. Székelyföldön is) a földbe szúrt bot helyett földbe vájt lyukakra fektették a bigét, s onnan kellett felütni, majd a levegőben aláütéssel tovább ütni.
Az is gyakori (Gömörben is), amikor két egyforma bigét keresztben fektetnek egymásra a földre, s a felső bigét (a hegyes végére ütve) az ütővel felütik, majd tovább ütik a levegőben.
PIGA
The essence of the game:
The wooden club is vertically placed into the pre-marked circle and wooden peg (piga, piskôr) is placed on it. The first player (bouncer) bangs him with stick called čibak so that the peg (piga) flies as far as possible and other players (catchers) after firing, they will try to catch him and then throw back into the marked circle. When someone succeeds, they take on the role of bouncer.
Parameters (playground, accessories):
Outdoor playground of any size (football field, meadow, pasture) depending on the number of players
Approximately one meter long stick (club), on which a wooden peg (piga) is placed
Piga – 15-20 cm long wooden peg (cut on both sides into spikes, one side is sharper)
Stick (čibak) – about a meter long for firing piga
Rules:
The wooden club is inserted into the center of the circle (marked in advance, e.g.stones or drawn into the ground) with a diameter of about 2 meters.
Player place piga on top of the club. A player who acts as a bouncer (this is drawn) from anywhere (can stand in or out of the circle) fires (can from below – then the pin flies further or from above – then the piga flies in a rotating motion) wooden peg (piga) with a wooden stick (čibak). Other players try to catch a wooden peg (piga) in the air or after falling on the ground.
The catchers stand further from the circle in the same direction as the wooden peg, so that they can catch it as soon as possible.
The player who catches the piga must throw it back to the marked circle from the place where he caught it as soon as possible.
The bouncer tries to use the stick (čibak) to prevent the piga from being thrown into the ring. If he succeeds, the catcher can try to throw the peg into the circle again (the catcher has three attempts).
If the catcher fails to throw the piga into the circle even once, he will be eliminated from the game.
If the catcher manages to complete the task (throws the piga into the circle), he takes over the role of the bouncer.
Variation of rules:
In several places, instead of stabbing a stick into the ground, they placed a wooden peg on / through a hole in the ground and the bouncer threw it from there by picking it up with a stick (čibak) and bouncing it in the air as far as possible.
It was also common to prepare two wooden pegs (pigas), which were placed on top of each other on the ground and fired the upper peg so that they hit on its sharper end from above with a stick (čibak), then bounced it in the air as far as possible. Bouncer had three attempts for firing piga in the air – if he failed, he was exchanged with another player.
It also happened that instead of a stick, players used a log, which they placed in the middle of the circle and placed a piga on it. In addition, in some places they did not stick a stick into the ground, but placed it on the ground in the middle of the circle and placed a piga crosswise so that one sharper end pointed into the air so that it could be hit from below.
In some cases (for example, when the piga flew very far) the catcher could ask permission to approach the circle from the bouncer, who determined how many steps the catcher could take towards the circle. The bouncer often – jokingly – set so many steps to „approach” that the catcher crossed to the other side of the circle. In addition, members of a team whose players already knew each other did not allow skilled players to approach, but allowed the weaker to take a few steps.
In some cases they played on the dropout, sometimes on points, but in some cases also on the distance, so the winner was the one who managed to hit the pig as far as possible.
Additional information:
According to gained informantion, this game was a very popular game 30-50 years ago. It was played at every social gathering in nature. There were also minor injuries during the game, so they had to be careful when playing.
GAME CONTEXT
Origin, distribution, history:
There are no reliable sources for the origin of the game.
As for the expansion of the game, they played it mainly in Malohont and Novohrad, but also in other places, areas inhabited by Hungarians, as evidenced we can see the fact that several of its names are known (biga, bige, pike, brige, brincka, peca, etc.) and also rules variations.
Who and where (did) they play?
It is a game that was played on community occasions in nature, at the barbecue, at village festivities, on the football field, on the meadow, wherever there were the necessary tools and there was enough space for a larger number of players.
The age of the players is not decisive, they were also played by children, teenagers and adults. According to gained information, the game could be played by anyone who knew how to hit or throw a wooden peg with a stick.
Further variations:
In several places (e.g. in Transylvania), instead of a stick stuck in the ground, they placed a wooden peg (piga) through a hole in the ground and from there it was necessary to plow and fire it in the air.
This was also common (e.g. at Gemer) where they used two wooden pegs, which they placed crosswise on the ground, and fired the upper peg so that they striked its sharper end from above with a stick, then bounced it in the air as far as possible.
Additional infromation:
METHODS USED:
independent collection of team games: with the help of interviews, questionnaires (rules, game description, game variants)
collection in public collections: museums, archives, libraries, etc. examination of archives
collection by studying existing game collections and volumes
collecting not only text but also images, possibly movies, etc.
Piga
Podstata hry:
Do vopred vyznačeného kruhu sa zapichne palica, na ktorú sa položí drevený kolík (piga, piskôr). Prvý hráč (vyhadzovač) ho buchne palicou (čibak) tak, aby ten kolík odletel čo najďalej a ďalší hráči (chytači) po odpálení sa ho pokúsia chytiť a následne hodiť naspäť do vyznačeného kruhu. Keď sa to niekomu podarí, ten prevezme úlohu vyhadzovača.
Parametre (ihrisko, hracie prostriedky, iné doplňujúce pomôcky):
Vonkajšie ihrisko s ľubovoľnou veľkosťou (futbalové ihrisko, lúka, pasienok, polianka) v závislosti od počtu hráčov
Približne meter dlhá palica (tyč), na čo sa položí drevený kolík (piga)
Piga – 15-20 cm dlhý drevený kolík (z oboch strán zastrúhaný do špice)
Palica (čibak) – asi meter dlhá na odpálenie pigy
Pravidlá:
Palicu (tyč) vpichnú do stredobodu kruhu (dopredu vyznačený napr. kameňmi alebo nakreslený do zeme) s priemerom približne 2 metre. Na vrch palice položia pigu (z oboch strán zastrúhaný drevený kolík, ktorý z jednej strany je plochý, aby sa udržal na vrchu palice (tyči))
Hráč, ktorý zastáva úlohu vyhadzovača (to sa losuje) odkiaľkoľvek (môže stáť v kruhu alebo mimo kruhu) odpáli (môže zdola – vtedy kolík letí ďalej, alebo zhora – vtedy kolík letí otáčavými pohybmi) drevený kolík (pigu) s palicou na odpálenie kolíka (čibak). Ostatní hráči pokúsia kolík (pigu) chytiť vo vzduchu, alebo po spadnutí na zem.
Chytači stoja ďalej od kruhu v rovnakom smere, ako letí drevený kolík (piga), aby po odpálení kolíka mohli čím skôr ho chytiť.
Ten hráč, ktorý chytí pigu, musí ho čím skôr hodiť naspäť do vyznačeného kruhu z toho miesta, kde ho chytil.
Vyhadzovač sa snaží palicou (čibak) zabrániť vhadzovaniu kolíka (pigy) do kruhu. Ak sa mu to podarí, chytač môže skúsiť znova hodiť kolík do kruhu (chytač má tri možnosti).
Ak sa chytačovi ani raz nepodarí hodiť kolík do kruhu, vypadne z hry.
Ak sa chytačovi podarí splniť úlohu (hodí kolík do kruhu), prevezme úlohu vyhadzovača.
Variácie pravidiel:
Na viacerých miestach namiesto vpichnutej palice (tyče) do zeme položili drevený kolík na/cez dieru v zemi a vyhadzovač ho vyhadzoval odtiaľ tak, že ho podobral palicou (čibak) a vo vzduchu ho odrazil čo najďalej.
Aj to bolo bežné, že pripravili dva drevené kolíky (pigy), ktoré položili na seba na zemi krížom a odpálili horný kolík tak, že buchli na jeho zahrotený koniec zhora s palicou (čibak), potom vo vzduchu ho ešte odrazili čo najďalej (vyhadzovač mal tri možnosti na odpálenie vo vzduchu – ak sa mu to ani raz nepodarilo, vymenil sa s ďalším hráčom).
Stalo sa, že namiesto palice (tyče) použili poleno, ktoré postavili do stredobodu kruhu a na to položili pigu. Okrem toho na niektorých miestach palicu (tyč) nevpichli do zeme, ale položili na zem v strede kruhu a na to krížom položili pigu, aby jeden zahrotený koniec mieril do vzduchu, aby ho bolo možné zasiahnuť aj zdola.
V niektorých prípadoch (keď napríklad piga odletela veľmi ďaleko) mohol chytač požiadať o povolenie priblížiť sa ku kruhu od vyhadzovača, ktorý stanovil, koľko krokov môže chytač urobiť smerom ku kruhu. Vyhadzovač často – zo žartu – stanovil toľko krokov na „priblíženie sa“, aby chytač prešiel na druhú stranu kruhu. Okrem toho členovia tímu, ktorého hráči sa už dobre poznali, zručným hráčom nepovolili priblížiť sa, avšak slabším povolili urobiť zopár krokov.
V niektorých prípadoch hrali na vypadávačku, niekedy na body, ale v niektorých prípadoch aj na diaľku, čiže vyhral ten, komu sa podarilo pigu odpáliť čo najďalej.
Iné poznámky:
Podľa údajov informátorov táto hra bola pred 30-50 rokmi veľmi populárna hra. Hrali ho na každom spoločenskom stretnutí v prírode. Pri hre došlo aj k drobným zraneniam, preto pri hraní museli byť opatrní.
KONTEXT HRY
Pôvod, rozšírenie, história:
Na pôvod hry neexistujú žiadne spoľahlivé zdroje.
Čo sa týka rozšírenia hry, hrali to najmä na území Malohontu a Novohradu, ale aj na iných miestach, oblastiach obývaných Maďarmi, o čom svedčí aj fakt, že sú známe viaceré jeho názvy (biga, bige, pike, brige, brincka, peca, atď.) a variácie pravidiel.
Kto a kde ju hrávali?
Je to hra, ktorá sa hrávala pri komunitných príležitostiach v prírode, pri opekačke, na dedinských slávnostiach, na futbalovom ihrisku, na lúke, všade tam, kde sa nachádzali potrebné pomôcky a bolo tam dostatok miesta pre väčší počet hráčov.
Vek hráčov nie je rozhodujúci, hrali ich aj deti, dorastenci a dospelí. Podľa informátorov hru mohol hrať každý, kto vedel palicou zasiahnuť alebo odhodiť drevený kolík.
Ďalšie variácie, verzie rozšírenia:
Na viacerých miestach (napr. v Transylvánii) namiesto vpichnutej palice (tyče) do zeme položili drevený kolík cez dieru v zeme a odtiaľ bolo treba podobrať a vo vzduchu odpáliť.
Aj to bolo časté (napr. na Gemeri), keď použili dve drevené kolíky, ktoré si položili na zem krížom na seba, a odpálili horný kolík tak, že buchli na jeho zahrotený koniec zhora s palicou, potom vo vzduchu ho ešte odrazili čo najďalej.
A játék két, egymással versengő csapatból áll (legalább 10 fő, csapatonként 5 fő). Az egyik csapat támad, míg a másik védekezik. A támadó csapatot gyakran a „menny csapata” elnevezéssel illetik, a védekező csapat pedig a „pokol csapata”. Pont a labda kiütésével szerezhető, oly módon, hogy a (labdát kiütő) játékosnak a lehető legnagyobb távolságot kell megtennie és (a játék változataitól függően) bázisokat vagy vonalakat szereznie. Ennek révén a „menny csapata” szerezhet pontokat. Ezzel párhuzamosan a „pokol csapatának” alapvető célja, hogy elkapja a labdát, és a másik térfélre (a menny csapatának térfelére) játssza azt át.
Paraméterek (játéktér, kellékek)
Játéktér: A pálya kiterjedése a játékosok rendelkezésére álló terület kínálta lehetőségektől függ. Leggyakrabban: 20 méter (szélesség) x 40 méter (hosszúság), ill. 25 méter (szélesség) x 60 méter (hosszúság). A pálya egymással szembeni két rövidebb oldalának neve, stílszerűen, a menny vonala és a pokol vonala. A pálya közepén található a középvonal. A menny vonala külső részének közepén található terület félkör alakú, a labdát innen kell kiütni. Szintén a menny vonalának külső részén helyezkedik el a „megégett” játékosok várakozására kijelölt rész.
Kellékek: a labda kiütésére szolgáló faütő, labda
Szabályok:
Az összegyűlt játékosok közül kiválasztják a két csapatkapitányt (egy csapat egy kapitányt). Amennyiben a feltételek engedik, célszerű bírót is választani, játék menetének felügyeletére és az igazságos verseny biztosítása érdekében. A bíró a két csapat kapitányával együtt határozza meg a játékidőt, ami legalább 40 perc (20 perc az ütő és az elkapó csapatnak). Ezt követően a kapitányok sorsolás útján térfelet választanak. Majd megkezdődik a csapattagok kiválasztása. A menny csapatának kapitánya választ először, majd a kapitányok felváltva választanak csapattagokat az utolsó játékosig. A csapatok összeállítása után mindkét csapat elfoglalja a helyét. A menny csapata a menny vonala mögött áll, míg a pokol csapata a középvonalon túli négyzetben helyezkedik el. A csapatkapitányok (anyák) háromszor dobhatnak a labdával, míg a normál játékosok csak egyszer. A pokol csapatának játékosai felsorakoznak a labda ütésére. A kapitány (anya) mindig az utolsó a sorban. Az ütő játékos az erre kijelölt mezőben, az „ütődokörben” (pl. gniazdo) helyezkedik el. Egyik kezében az ütőt fogja, a másik kezében a labdát. A labdát alulról, felülről és oldalról is meg lehet ütni. A labdába csak akkor lehet ütni, miután azt a saját kezeddel feldobtad. Fontos, hogy a labdának az ütést követően át kell haladnia a középvonalon átgurulhat azon vagy röptében is átlépheti. A labda nem röpülhet átlósan, anélkül, hogy a középvonalon áthaladna. Az ilyen labdát ütő játékos „megég”, azaz játékon kívül kerül. A labda elütését követően a játékos leteszi az ütőt, és egyenes vonalban a pokol vonala felé szalad, majd onnan vissza a menny vonala felé. A teljes futókör a következő: ütőkör-középvonal-pokol vonala-középvonal-menny vonala. A játékosnak meg kell állnia, amikor a labda áthalad a középvonalon, és akkor folytathatja a futást, mikor a következő játékos elütötte a labdát. Ellenkező esetben játékon kívülre kerül. Egy játékos akkor kerül játékon kívülre:
ha az ütő játékos elvéti az ütést,
ha a labda az ütést követően kirepül a pályáról (átlós irányban repül, anélkül, hogy áthaladna a középvonalon),
ha a futó játékos tovább fut, miután a labda áthaladt a középvonalon,
ha a futó játékost a pokoli csapat játékosai „legyőzik” (pol.zbity).
„Megégés” (játékon kívüli helyzet) a játékost átmenetileg kizárják a játékból, és a pálya megégett játékosoknak kijelölt részén kell várakoznia. Nem üthet a labdába, nem futhat. Várnia kell addig, míg újra játékba nem hozza egy, a futását sikeresen teljesítő és a menny vonalát átlépő játékos. A pálya másik részén elhelyezkedő pokol csapatának el kell kapnia a labdát, és a középvonalon túl a menny csapatának térfelére dobni azt. A pokol csapatának nincs pontszerzési lehetősége, ezért a végső céljuk az, hogy minél korábban térfelet cseréljenek. Térfélcserére akkor kerülhet sor:
Ha a pokol csapatának játékosa egy vagy két kézzel elkapja a labdát.
Ha a „palant” (vagyis a labda elütésére használt bot) az ütőkörön kívülre kerül (mindegy milyen módon).
Ha a menny csapatában nincs már több ütő játékos.
Ha a (csapatok által kétoldalúan rögzített) meghatározott idő térfélcsere nélkül telik el.
A pokol csapata csak úgy akadályozhatja meg az ellenfél pontszerzését, ha legyőzi a játékosait. A „legyőzés” abban a helyzetben áll elő, ha a labda hozzáér a menny csapatának futó játékosához. A pokol csapatának játékosa a labdával megérintheti a menny csapatának játékosát, vagy megdobhatja, ha elég távol van tőle. Akkor győzheti le a menny csapatának játékosait, amikor éppen a vonalak között vannak. Majd a „legyőzött” játékos visszatér (a megégett játékosok számára) várakozásra kijelölt helyre, és megvárja, míg a csapattársai újra játékba hozzák.
A legyőzés érvénytelen:
Ha a labda visszapattan a földről, és csak ezután ér a menny csapatának játékosához.
Ha a menny csapatának futó játékosa elkapja a hozzádobott labdát (ezután a menny csapatának térfelére kell dobnia a labdát, és vissza kell mennie a korábban elért vonalig).
A játékot az a csapat nyeri, amelyik több pontot szerez bizonyos idő alatt. A menny csapatának játékosa a teljes futókör (ütőkör-középvonal-pokol vonala-középvonal-menny vonala) teljesítésével szerez pontot.
Szabályváltozatok:
A „palant” első változata az a palant, melyben a vonalak elérése helyett a pályán (egymástól egyenlő távolságra) elhelyezett bázisokat érhetsz el. A pontok azonos módon, a vonalak elérésével szerezhetőek, minden egyes teljes kör után.
A palant második változata a Lengyel Palant Labdajáték-szövetség által iskolai tevékenység céljaira kifejlesztett palant. A játéktér 50-75 méter (hosszúság) és 20-25 méter (szélesség) közötti volt, a játékosok életkorától függően. Ez a változat annyiban tért el az alapváltozattól, hogy nem volt középvonal (a játékosnak a labda elütését követően az ütődoboztól a célig kellett elfutnia, majd vissza) és a pálya mérete különbözött.
A harmadik változatát a játéknak négyszögletű pályán játszották, a rövidebb oldalvonalak mögött helyezkedett el a „királyság” néven ismert mező. A „királyság” határának közepétől körülbelül 25 méterre volt a „felező”, 50 méterre pedig a méta. Ezeket a pontokat földbe ásott bottal jelölték. Közel 11 játékosa volt mindkét csapatnak. Minden csapatban volt egy „anya”, egy „megváltó” és 9 „gyerek”. A játékot az a csapat kezdhette, amelyik a királyságban helyezkedett el, ezt pedig sorsolás útján határozták meg. A labdát először a gyerekek üthették el (egy ütés), majd a megváltó (két ütés) és az anya (három ütés). A labdát saját kézből ütötték el, anélkül, hogy azt az ellenfél dobta volna. A labdának az ütés után át kellett lépnie a felezővonalat. A labda elütését követően a játékos elfutott a felezőig vagy a célvonalig. Ez attól függött, hogy a labda mely pillanatban tért vissza a királyság térfelére, ami az ellenfél csapatának gólját jelentette. A futó játékos szintén „legyőzhető”, ha megdobják vagy megérintik a labdával. Ha ez akkor történt, amikor a futó játékos a királyságon kívül tartózkodott, és nem érintett meg egy bázisjelzőt sem, akkor az ütő csapat elveszítette a királyságot. A teljes játékot az a csapat nyeri, amelyik több „vonást” szerzett a labda elütéséért és a játékosok „kivásárlásáért” (egy vonás) vagy ugyanazon sorozat eléréséért (2 vonás).
A palant negyedik variációja az a palant, amelyben a labdát nem saját kézzel dobták fel, hanem azt az ellenfél dobta. Ez a változat hasonlít a leginkább a modern baseballra. Ezt tartották a legnehezebbnek.
További információk:
A palant bármilyen felületen és különböző méretű játéktéren játszható (az összegyűlt játékosok igényeitől és képességeitől függően).
A bázisok vagy vonalak meghatározása sem szigorúan szabályozott.
Eredet, elterjedés, történet:
Maga a „palant” szó az olasz „pallante” szóból származik, ami labdarúgót jelent. A palant kezdete a középkorig vezethető vissza, különösen Zsigmond Ágost és Öreg Zsigmond királyok uralkodásáig. Lengyel szövegkörnyezetben a palant első említése 1610-re datálható. Ez az említés a Csehországban játszott palantra vonatkozik, ugyanakkor a szerző szerint a lengyelek a legjobb játékosok. A XVIII. században Jędrzej Kitowicz pap, történész azt írta, hogy még a doktorok és professzorok is játszották szabadidejükben, szórakozásképpen. A XIX. században a palant olyannyira elterjedt volt, hogy az iskolai testnevelési program keretei közé is beillesztették. A II. világháború után Sziléziában létrehozták a palant ligát. 1957-ben megalapították a Lengyel Palant Labdajáték-szövetséget. Az 1960-as években a palant elveszítette jelentőségét, áldozatául esett a média boszorkányüldözésének. A Lengyel Palant Labdajáték-szövetséget akkor betiltották, és a fokozódó iparosodás és városiasodás a feledés homályába taszította a sportot, a városfejlesztési igények miatt a játékra alkalmas területek eltűntek. Manapság azonban egyre nő az érdeklődés a palant iránt.
Kik és hol játsszák (játszották)?
A palant a társadalom egészének sportja volt. Minden társadalmi osztály és réteg tagjai játszották. Lengyelország minden régiójában széles körben elterjedt sport volt, de számos forrás szerint Sziléziában leginkább, ahol még bajnokságot is szerveztek. Ezt a sportot ligapályákon és városi udvarokon játszották.
Norman Davies brit történész (Isten játékai című könyvében) azt írta, hogy az Egyesült Államokban népszerű baseball a lengyel bevándorlók játszotta palantból eredeztethető.
Lengyelországban a palant az 1960-as években elveszítette jelentőségét. Azonban ez nem zárja ki az e sporthoz társítható hagyományok létezését. Évszázadok óta minden évben vallási és sportünnepséget szerveznek a Łódzi vajdaságbeli Grabów városában a palant tiszteletére, számos ország részvételével. Ez a Palant Ünnepe. A rendezvény tömegeket vonz Grabów és a környező falvak lakói közül, még Lengyelország távolabbi vidékeiről is érkeznek turisták. Ez az ünnep lehető teszi e tradicionális lengyel sporttal kapcsolatos hagyományok továbbélését, melynek egyaránt haszonélvezői a fiatalok, felnőttek és az idősebbek. Ez megerősíti, hogy a palant szorosan kapcsolódik a lengyel nemzeti identitáshoz.
FELHASZNÁLT MÓDSZEREK:
csapatjátékok független gyűjtése: interjúk kérdőívek segítségével (szabályok, játékleírás, játékváltozatok)
The game consists of competing two teams (minimum 10 people, 5 people in each team). One team acts as an attacking team and the other as a defending team. The attacking team is often called ‘team of heaven’ and the defending team is called ‘team of hell’. Points can be earned by knocking out the ball in course of which the player (who knocked out the ball) must overcome the longest possible distance and earn bases or lines (it depends on the version of the game). It allows ‘the heaven’s team’ to score points. At the same time, the main goal of ‘hell’s team’ is to catch the ball and throw it to the other side (heaven’s team’s part of the field).
Parameters (playground, accessories):
Playground: The dimensions of the playing field depend on the possibilities offered by the area where players want to play the match. Most often it’s: 20m (width) x 40m (length) and 25m (width) x 60m (length). The two opposite, shorter sides of the pitch are appropriately named: the heaven line and the line of hell. In the middle of the pitch is the centerline. In the middle of the outer side of the heaven’s line is a semicirc circle from which balls are knocked out. Also from the outer side of the heaven’s line on the right is a waiting place for ,,burnt’’ players.
Accessories: wooden stick for knocking out the ball, ball
Rules:
Captains of two teams (1 captain to one team) are selected from the group of gathered players. If the conditions are favorable for this, then it’s also worth choosing a referee who will oversee the course of the game and who will stand up for fair competition. The referee, together with the captains of both teams must determine the playing time, which must be at least 40 minutes (20 minutes for the bouncing and catching team). After that, the captains of both teams draw the playing field. Then the process of selecting team compositions begins. The captain of the heaven’s team begins to choose and alternately with the captain of the team of hell choose the team members until the last gathered player. After selecting team squads, both teams can take their catches. The heaven’s team stands behind the heaven’s line, and the hell’s team stands across the square behind the centerline. Team captains (mothers) can bounce the ball 3 times and ordinary players only 1 time. Hell’s team players are lined up to bounce the ball. The last in line is always the captain (mother). The player bouncing the ball is placed in the „slot” – (pl. gniazdo). In one hand he holds a stick and in the other the ball. It’s allowed to bounce the ball from above, from below and from the side. The ball can only be hit after throwing it with your own hand. It’s also important that the ball after impact must crosses the centre line – it can roll over or pass it in flight. The ball can’t fly diagonally without crossing the center line. The player who sends such a strike will be in the burned (offside) position. After hitting the ball, the player abandons the stick and runs in a straight line to the line of hell and back to the heaven’s line. The entire run cycle is (slot-centerline-hell’s line-centerline-heaven’s line). The player must stop when the ball crosses the center line and can continue his run after the next player bounces the ball. Otherwise, he will be in the offside position.
In a offside position, the player is when:
a bouncing player will miss his shot.
when the ball after bounce will fly out (fly diagonally, without crossing the center line).
when the running player continues to run after the ball crosses the centre line
when a running player is ‘beaten’ (pol.zbity) by hell’s team players.
”Burning” – (being in an offside position) means that the player is temporarily excluded from the game and that he must be set up in the burnt-out lobby (burnt players waiting place). He can’t bounce the ball or run. He is waiting for the moment when he will be restored back to the game by a player who happily runs his distance, crossing the line of heaven. The hell’s team which is located on the other side of the playing field must catch the ball and throw it behind the center line to the side of the heaven’s team. The hell’s team has no possibilities of earning points, so their ultimate goal is to change sides as soon as possible.
The change of sides is possible when:
When a player of the hell’s team will catch the ball in one or both hands.
When ,,the palant’’ (a stick used to bounce the ball) is outside the slot (no matter how).
When there won’t be no one in the heaven’s team to bounce the ball anymore.
When the specified time (fixed bilaterally by the teams) will end without any change of sides.
A team of hell can only impede the opponent’s team to score points by beating their players. ”Beating’ is a situation where the ball touches a running player of the heaven’s team. A player of hell’s team can touch the heaven’s team player by ball or throw it at him when he is far enough away. He can beat heaven’s team players when they are between the lines. Then the ”beaten” player returns to the waiting place (for ,,burnt’’ players) and waits for the restore back by his teammates.
Beating is void when:
The ball will bounce off the ground and only then will touch the heaven’s team player.
When a running player of the heaven’s team will catch the ball thrown at him (he must then throw the ball to the side of the heaven’s team and go back to the line he reached before trying to get it.
The all game wins the team which accumulates more points during a certain period of time. Points are earned by running through the heaven’s team player the entire cycle (slot-centerline-hell’s line-centerline-heaven’s line).
Variation of rules:
The first variation of the ,,palant’’ is the palant, in which instead of reaching the lines, you can reach bases spaced around the playing field (located at an equal distance from each other). Points are then awarded in the same way as when reaching a line, only that after each full lap.
The second variant of palant is palant developed by Polish Palant’s Ball Association for school activities. The game square was between 50-75m (length) and 20-25m (width). The dimensions depended on the age of the players. This variation differed from the common version in that there was no centerline in it (the player after knocking the ball had to run from the slot to the finish line and back) and the dimensions of the playing field.
The third variation of the fingering consisted of a game on a rectangular pitch, behind the lines of each of the shorter sides there were fields called „kingdoms”. About 25m from the center of the border of „kingdom” was „halfway”, and at a distance of 50m it was meta. These points were determined by the posts dug into the ground. There were nearly 11 players on each of the two teams. In each of them there was a ‘mother’, a ‘redeemer’ and 9 ‘kids’. The game was started by a team that was in the kingdom, which was determined by an earlier draw. The ball was first knocked by the kids (have 1 hit), then the redeemer (has 2 hits) and the mother (has 3 hits). The ball was bounced after it was knocked out of its own hands without being thrown by the opponent. The ball had to cross the halfway line after the bounce. After the ball was bounced, the player made a run to the halfway post or finish line. This depended on the moment that the ball returned to the kingdom side, which was the goal of the opposing team. She could also „beat” a running player by throwing or touching him with the ball. If this was done when the running player was outside the kingdom and didn’t touch any post, then the bouncing team was losing the kingdom. The whole game won the team which reached more dashes which was earned for bouncing the ball and ‘buying out’ all players (1 dash) or for making the same one string (2 dashes).
The fourth variant of the palant is the palant, in which the ball wasn’t thrown by own hand, but it was thrown by the opponent. This variety resembles the most modern baseball. It was considered the most difficult.
Additional information:
Palant can be played on any surface and on the playing field of different dimensions (it depends on the needs and capabilities of the players collected).
The way that bases or lines are selected is also not strictly defined.
GAME CONTEXT
Origin, distribution, history:
The word ‘palant’ is derived from the Italian word ‘pallante’, which means a football player. The beginnings of the palant can be found in the Middle Ages, specifically during the reign of King Sigismund Augustus and Sigismund the Old. The first mention of the palant in Polish context is dated for 1610. This mention is related to a palant playing in the Czech Republic. However, according to the author, poles played the best. In the 18th century, Priest Jędrzej Kitowicz wrote that even doctoral and professorial staff played entertainment matches in their spare time. In the 19th century, the palant was so widespread what allowed to includ it in the physical education school program. After World War II, a palant league was established in Silesia. In 1957 was founded Polish Palant’s Ball Association. In the 1960s, the palant lost its importance because it was the victim of a media’s witch-haunting. The Polish Palant’s Ball Association was then abolished, and the increasing industrialization and urbanization began to push the sport even further into the abyss of oblivion, eliminating the playing areas that were needed for development. However, there is now an increasing trend in interest in palant.
Who and where (did) they play?
Palant was a sport of the whole society. It was played by people from every class and social strata. It was a sport widespread in every region of Poland, but according to many sources – the best region was Silesia, where was organised even the league competition. This sport was played on league pitches and city backyards.
British historian Norman Davies (in his book God’s Games) wrote that baseball popular in the United States originates from a palant played by a large group of Polish immigrants.
Palant lost its importance in Poland in the 1960s. However, it doesn’t exclude the existence of traditions associated with this sport. For several centuries, a religious and sporting celebration has been organized every year in Grabów in the Łódzkie voivodeship in honor of the palant. It is the Feast of the Palant. It is an event that attracts crowds of residents of Grabów and surrounding villages and even tourists from remote areas Polish. This holiday allows to continue the traditions associated with Polish traditional sport, the beneficiaries of which are young people, adults and the elderly. This confirms that the palant has a close connection with the Polish national identity.
Istota gry:
Gra polega na rywalizacji dwóch drużyn (ogółem minimum 10 osób, po 5 osób w każdym zespole). Jedna drużyna pełni rolę drużyny atakującej, a druga broniącej. Drużyna atakująca często w wielu regionach nosi nazwę ,,drużyna nieba’’, a drużyna broniąca ,,drużyna piekła’’. Punkty zdobywa się poprzez wybijanie piłki, w trakcie czego wybijający piłkę musi pokonać jak najdłuższą drogę i zdobywać bazy lub linie, dzięki czemu drużyna nieba zdobywa punkty. W tym samym czasie celem drużyny piekła jest jak najszybsze oddanie piłki na stronę drużyny nieba.
Parametry (plac zabaw, akcesoria):
Plac gry: Wymiary placu gry są zależne od możliwości jakie oferuje teren, na którym gracze chcą rozegrać mecz. Najczęściej jednak jest to jednak 20m (szerokość) x 40m (długość) i 25m (szerokość) x 60m (długość). Dwa przeciwległe, krótsze boki boiska są odpowiednio nazwane: linia nieba oraz linia piekła. Na środku boiska jest linia środkowa. Na środku od zewnętrznej strony linii nieba przylega do niej półokrąg, z którego są wybijane piłki. Również od zewnętrznej linii nieba po prawej stronie jest poczekalnia dla spalonych.
Akcesoria: kij do odbijania piłki (palant), piłka.
Zasady:
Z grona zebranych graczy wybierani są kapitanowie dwóch drużyn (1 kapitan do jednej drużyny). Jeśli warunki ku temu sprzyjają, to warto jest też wybrać sędziego, który będzie nadzorował przebieg gry i stał na straży uczciwej rywalizacji. Ustala się czas gry, który musi liczyć przynajmniej 40 min (po 20 min dla zespołu odbijającego i łapiącego). Kapitanowie losują pole gry. Następnie rozpoczyna się proces wybierania składów drużyn. Wybierać zaczyna kapitan zespołu nieba i naprzemiennie z kapitanem zespołu piekła wybierają członków drużyn aż do ostatniego zebranego gracza. Po wybraniu drużyn obie zajmują swoje połowy na placu gry. Drużyna nieba staje za linią nieba, a drużyna piekła staje po drugiej stronie placu za linią środkową. Kapitanowie zespołów (matki) mogą odbić piłkę 3 razy a zwykli gracze tylko 1 raz. Zawodnicy drużyny piekła są ustawieni w kolejce do odbicia piłki. Ostatni w kolejce zawsze jest kapitan (matka). Zawodnik odbijający piłkę ulokowany jest w ,,gnieździe’’. W jednej ręce trzyma kij a w drugiej piłkę. Dozwolone jest odbicie piłki od góry lub od dołu. Wybicie piłki ma nastąpić tylko własnoręcznie. Ważne jest też, żeby piłka po uderzeniu przekroczyła linię środkową – może się przeturlać lub minąć ją w locie. Piłka nie może tylko polecieć na ukos, nie przekraczając linii środkowej. Gracz, który pośle takie uderzenie, znajdzie się na pozycji spalonej. Zawodnik po uderzeniu piłki porzuca kij i biegnie w linii prostej do linii piekła i z powrotem do linii nieba. Cały cykl biegu to (gniazdo-linia środkowa-linia piekła-linia środkowa-linia nieba). Jeżeli po odbiciu piłki graczowi nie uda się pokonanie całego dystansu, to musi się zatrzymać w momencie gdy piłka przekroczy linię środkową i ponownie kontynuować bieg po odbiciu piłki przez następnego gracza. W przeciwnym razie będzie on na pozycji spalonej.
Na pozycji spalonej gracz znajduje się, wtedy gdy:
gdy zawodnik przy odbiciu nie trafi w piłkę.
gdy piłka po odbiciu wyleci na ,,out’’, czyli poleci na ukos, nie przekraczając linii środkowej.
gdy gracz biegnący po odbiciu piłki będzie w ruchu w momencie przekroczenia linii środkowej przez piłkę.
gdy gracz biegnący po odbiciu piłki zostanie ,,zbity’’ przez graczy drużyny piekła.
,,Spalenie’’ oznacza, że gracz zostaje chwilowo wykluczony z gry i że musi się ustawić w poczekalni dla spalonych. Nie może on odbijać piłki ani biec. Czeka na moment, w którym z powrotem do gry przywróci go gracz, który szczęśliwie przebiegnie swój dystans, przekraczając linię nieba.
Drużyna piekła znajdująca się po drugiej stronie placu gry od linii środkowej, musi w tym samym czasie chwytać piłkę i odrzucać ją za linię środkową na stronę drużyny nieba. Drużyna piekła nie ma możliwości zdobycia punktów, dlatego jej nadrzędnym celem jest jak najszybsza zmiana stron.
Zmiana stron jest możliwa, wtedy gdy:
gdy zawodnik drużyny piekła złapie piłkę w jedną lub obie ręce.
gdy palant (kij służący do odbijania piłki) znajdzie się poza gniazdem (obojętnie jakim sposobem).
gdy w drużynie nieba nie będzie już nikogo do odbijania piłki.
gdy minie określony czas (ustalony dwustronnie przez drużyny) bez żadnej zmiany stron.
Drużyna piekła może tylko i wyłącznie utrudniać drużynie nieba zdobywanie punktów poprzez zbijanie jej zawodników. ,,Zbicie’’ to dotknięcie przez piłkę gracza drużyny nieba, znajdującego się w ruchu. Zawodnik piekła może dotknąć piłką gracza nieba lub rzucić go nią, gdy ten znajduje się odpowiednio daleko. Zbijać zawodników można, wtedy gdy zawodnik nieba znajduje się między liniami. Zbity zawodnik wraca, wtedy do poczekalni dla spalonych i czeka na ,,odbicie’’ przez kolegów z drużyny.
Zbicie jest nieważne w momencie, gdy:
piłka odbije się od ziemi i dopiero wtedy dotknie zawodnika drużyny nieba.
gdy biegnący zawodnik drużyny nieba złapie rzuconą w niego piłkę (musi on wtedy odrzucić piłkę na stronę drużyny nieba a sam musi cofnąć się na linię, którą zdobył, zanim próbowano go zdobyć.
Wygrywa drużyna, która w określonym czasie gry zgromadzi większą ilość punktów. Punkty zdobywa się poprzez przebiegnięcie przez zawodnika drużyny nieba całego cyklu (gniazdo-linia środkowa-linia piekła-linia środkowa-linia nieba).
Wariacja zasad:
Pierwszą odmianą palanta był palant, w którym zamiast zdobywania linii, można zdobywać bazy rozstawione dookoła placu gry (ulokowane w równej odległości od siebie). Punkty przyznaje się wtedy analogicznie jak w przypadku zdobywania linii, tylko że po każdym pełnym okrążeniu.
Drugą odmianą palanta jest palant opracowany przez Polski Związek Piłki Palantowej na potrzeby zajęć szkolnych. Plac gry miał od 50-75m (długość) oraz 20-25m (szerokość). Wymiary były zależne od wieku zawodników. Odmiana ta różniła się od powszechnej wersji tym, że nie było w niej linii środkowej (gracz po wybiciu piłki musiał pobiec z gniazda do mety i z powrotem) oraz wymiarami placu gry.
Trzecia odmiana palanta polegała na rozgrywce toczącej się na prostokątnym boisku, za liniami każdego z krótszych boków znajdowały się pola nazywane ,,królestwami’’. Około 25m od środka granicy ,,królestwa’’ i pola gry był ,,półmetek’’, a w odległości 50m była meta. Punkty te były wyznaczone przez wkopane w ziemię słupki. W każdej z dwóch drużyn było ściśle 11 osób. W każdej z nich była ,,matka’’, ,,wykupnik’’ oraz 9 ,,dzieciaków’’. Grę rozpoczynała drużyna, która znajdowała się w królestwie, co było ustalone dzięki wcześniejszemu losowaniu. Piłkę najpierw wybijały dzieciaki (po 1 uderzeniu), następnie wykupnik (2 uderzenia) i matka (3 uderzenia). Odbicie piłki następowało po wybiciu jej z własnej ręki, czyli bez ,,golenia’’ (rzutu piłki przeciwnika). Piłka po odbiciu musiała przekroczyć linię półmetka. Po odbiciu piłki gracz wykonywał bieg do słupka wyznaczającego półmetek lub metę. Było to zależne od momentu powrotu piłki na stronę królestwa, co było zadaniem drużyny przeciwnej. Mogła także ,,stłuc’’ biegnącego zawodnika poprzez rzucenie lub dotknięcie go piłką. Jeśli jej się to udało w momencie, gdy biegnący gracz był poza królestwem i nie dotykał żadnego słupka, wówczas drużyna odbijająca traciła królestwo. Czas gry wynosił 60 minut. Wygrywała drużyna, która zdobyła więcej ,,kresek’’, które zdobywano za odbicie piłki i ,,wykupienie’’ wszystkich graczy (jedna kreska) lub za zrobienie tego samego jednym ciągiem (2 kreski).
Czwartą odmianą palanta jest palant, w którym piłkę nie wyrzucano własnoręcznie, lecz była ona rzucana przez przeciwnika. Odmiana ta przypomina najbardziej współczesny baseball. Była ona uznawana za trudniejszą. Jej powszechna nazwa to ,,palant z goleniem’’. Z goleniem, czyli z rzutem piłki przeciwnika).
Informacje dodatkowe:
W palanta można grać na każdej nawierzchni oraz na placu gry o różnych wymiarach (to zależy od potrzeb i możliwości zebranych graczy).
Sposób zaznaczania baz lub linii również nie jest ściśle określony.
KONTEKST GRY
Pochodzenie, dystrybucja, historia:
Słowo ,,palant’’ wywodzi się od włoskiego słowa ,,pallante’’, czyli zawodnika grającego w piłkę. Początków palanta można doszukiwać się w średniowieczu a dokładnie za panowania króla Zygmunta Augusta i Zygmunta Starego. Pierwsze wzmianki dotyczące palanta w kontekście Polski są datowane na 1610 r. Wzmianka ta dotyczyła palanta rozgrywanego na terenie Czech. Jednak według autora najlepiej w palanta radzili sobie Polacy i Ślązacy. Dyscyplina ta przeżywała swój rozkwit w XVII w. W XVIII wieku ksiądz Jędrzej Kitowicz pisał, że nawet kadry doktorskie i profesorskie rozgrywały rozrywkowe mecze palantowe w wolnym czasie. W XIX w palant był na tyle rozpowszechniony, że włączono go do programu szkolnego wychowania fizycznego. Po II wojnie światowej na Śląsku utworzono ligę palantową. W 1957 r. utworzono Polski Związek Piłki Palantowej. W latach 60. nastąpił jednak kompletny odwrót w stosunku do palanta. Był to efekt nagonki medialnej, która umniejszała tej dyscyplinie sportu. Zlikwidowano wtedy Polski Związek Piłki Palantowej, a zyskująca na sile industrializacja i urbanizacja zaczęły ten sport jeszcze bardziej popychać w otchłań zapomnienia, likwidując place gry, które były potrzebne do zabudowy. Obecnie zauważa się jednak wzrostową tendencję, jeśli chodzi o zainteresowanie palantem.
Kto i gdzie grał?
Palant był sportem całego społeczeństwa. Grali w niego ludzie z każdej klasy i warstwy społecznej. Był to sport rozpowszechniony w każdym regionie Polski, lecz jak podają liczne źródła – najlepszym regionem był Śląsk, na którym utworzono nawet rozgrywki ligowe. W sport ten grano na ligowych boiskach, szlacheckich dworach i miejskich podwórkach.
Palant stracił w Polsce na znaczeniu w latach 60. XX wieku. Jednak nie wyklucza to istnienia tradycji związanych z tym sportem. Od kilku stuleci w miejscowości Grabów w województwie łódzkim co roku organizowana jest uroczystość religijno-sportowa na cześć palanta. Jest to Święto Palanta. Jest to wydarzenie, które przyciąga rzesze mieszkańców Grabowa i okolicznych miejscowości a nawet turystów z odległych rejonów Polski. Święto to pozwala kontynuować tradycje związane z polskim sportem tradycyjnym, czego beneficjentami jest młodzież, dorośli i osoby starsze. Jest to potwierdzenie tego, że palant ma ścisły związek z polską tożsamością narodową.
Brytyjski historyk Norman Davies w swojej książce ,,Boże igrzysko’’ wysnuł teorie, iż baseball popularny w Stanach Zjednoczonych wywodzi się od palanta, w którego grała liczna grupa polskich emigrantów.
Kislabdás csapatjáték. Sport. Szórakozás. Helyi hagyomány. Érdekes történelmi kutatnivaló.
Létezik Magyarországon egy játék, amit sehol máshol nem ismernek. Így ha a kama valaha világszerte ismert lesz, mindenki pontosan tudhatja majd, hogy földrajzilag és kulturálisan Miskolc a származási helye. A kama legjobb tudomásunk szerint az egyetlen olyan sport, amelyben a játékszert el kell rejteni támadásnál, így az ellenfél nem tudhatja, kinél van a labda
A kamát némelyek komának nevezik, pontosabban így emlékeznek rá gyermekkorukból és idézik fel a kislabda-dobálás élményét. A játékot az 1950-es évektől az 1990-es–2000-es évekig játszották szerte a városban és környékén, jellemzően iskolaudvarokon és lakótelepi pályákon.
A kislabdával, kézilabdakapukkal, öt-tíz fős csapatokkal játszott játék gyökerei a Vasgyárba nyúlnak vissza. Valószínűleg az egykori 17-es számú (fiú)iskolában találhatták ki, ott fejlődhetett ki korábbi népi jellegű játékok adaptálása, átalakítása során. Vajon úgy, ahogy a népdalok keletkeznek, spontán módon, a gyerekek ösztönös kreativitása révén? Vagy volt esetleg egy tornatanár, aki tudatosan kifejlesztette? A témát kutató helytörténészek e tárgyban végzett nyomozása még nem vezetett konkrét eredményre.
A kama nem merült teljesen feledésbe, napjainkban a játék újraélesztése, megismertetése és hivatalos sportággá minősítése, fejlesztése zajlik. Közép- és általános iskolai bajnokságok szerveződnek, fesztiválokon, flashmobokon, sportbemutatókon népszerűsítik a kamát, elsősorban a tizenévesek körében. 2016-ban a kama bekerült a Miskolci Települési Értéktárba.
Játékszabályok:
A játékot kamalabdával kézi- vagy kosárlabdapálya méretű játéktéren két 5-10 főből álló csapat játssza, melyek saját térfelükön védik a kapujukat, és próbálnak gólt dobni az ellenfél kapujába. A játék speciális momentuma a kama, vagy kamafogás, vagyis a labda levegőben elkapása, az ellenféltől történő megszerzése.
A csapatok felváltva dobhatnak. A csapaton belül körbedobás van. Ha időközben a védekező csapat kamát szerez, akkor támadás következik, vagyis a kamát szerző csapat eldugja a labdát: valamelyik játékos a meze alá rejti, míg a társai úgy tesznek, mintha náluk volna.
A kamát szerző csapat tagjait futáskor a védekező csapat leérintéssel állíthatja meg, „fagyaszthatja le”. Ilyenkor meg kell állnia a játékosnak, de egy helyben állva tovább játszhat: a lefagyasztottnak is lehet passzolni és kapura is dobhat. A labda mindaddig játékban marad, amíg le nem esik a földre az adott akció során, tehát több passzolás is lehetséges. Ha a labda a kapuba beér, akkor gól, ha a védekezők elkapják a labdát a támadás során, akkor kama. Ha nincs gól és kama sem, akkor folytatódik felváltva a kapura dobálás.
Ha több csapat bajnokságot játszik, érdemes úgy számolni az eredményeket, hogy a gólok mellett a kamák számát, a kamaarányt is figyelembe veszik. A csapatok pontozása a játék során: a bedobott gólok alapján a nyertes csapat 3 pontot kap, a vesztes 0-t. Döntetlen esetén 1-1 pontot kapnak a csapatok. Ezeket a pontokat egészíthetik ki a kamaarány alapján kapott plusz pontok.
Támadásnál a védekezők által elfogott kama nyomán akár azonnal kapura lehet dobni, vagy futásnak eredni az ellenfél alapvonala felé.
SZÓMAGYARÁZAT:
kamalabda: 8-9 cm átmérőjű bőrből, műbőrből, nemezből készült kislabda. Másik használatban lévő elnevezése az erszénylabda.
kama /kamafogás: Az ellenfél által dobott labdának a levegőben történő elkapása a fogadóterületen (az ellenfél szerelése).
kamaarány: A játék során a csapatok által szerzett kamák számának összesítése. A vesztes csapat több kama esetén +1 pontot kap, ill. döntetlen esetén a több kamával rendelkező csapat +1 pontot kap.
nyitódobás: Felváltva végzik a csapatok a gól- és kamaszerzéstől függetlenül. A kamafogás sem befolyásolhatja a felváltott nyitódobást.
körbedobás: Csapaton belül egymás után minden játékosnak sorra kell kerülnie a kapuradobásnál.
lefagyasztás: A támadókat a védekező csapat leérintéssel állíthatja meg, fagyaszthatja le („tackling”). Ilyenkor meg kell állnia a játékosnak, de továbbra is játékban marad. A lefagyasztottnak is lehet passzolni és kapura dobni. Ha a lefagyasztott játékosnál van a labda, kapura dobhat, vagy passzolhat egy csapattársának.
adogatóterület: A támadó csapat játékosainak helye.
fogadóterület: A kapu előtt és mögött kijelölt terület, a védekező csapat játékosainak, ill. a kamaszerzésnek a helye.
Kama – The Pouch Ball of Miskolc
What is Kama?
A team sport. A ball game. Recreation. A slice of the local cultural heritage. An exciting topic for historical research.
There is a game in Hungary unknown to anyone else in the world. If Kama ever becomes known across the globe, everyone will be aware that its local and cultural origins are in Miskolc.
They mostly call it Kama while others remember their special childhood ball throwing game as Koma.
Kama used to be popular among local kids from the 1950s to the ’90s in schoolyards and community game fields.
The game, which was played by two teams of five to ten people with small balls and two handball goals, originates from the Vasgyár district of Miskolc. It is believed to have been invented in School 17 for Boys, this is probably where it was developed by the adaptation and transformation of various traditional rural games. Whether it was a spontaneous product of the children’s creative instinct and developed similar to folk songs or there was an agile PE teacher who actually designed the game, is still a question for the local historians as their research has not revealed the answer to this.
Although not many people play it anymore, Kama is not a forgotten piece of memory. Its revival is happening in our present days as the ones who still play it are working on making it an officially registered sport and a widely popular game again. They organise championships in elementary and secondary schools, popularize it in festivals, flash-mobs and sport shows mainly among the teens. Kama was included in the Culture Heritage Database of Miskolc in 2016.
Game rules:
The game is played with a Kama ball on a field as big as a handball or a basketball court where the two teams of five to ten players defend their own goal and try to get the ball in the opponent’s goal. A special moment of the game is the kama or the kama-catch when a player manages to catch the ball in the air before it touches the ground and wins the right to own the ball.
The teams take turn in pitching the ball. Every team member gets a chance to throw the ball. When the defending team reaches a kama it is their turn to attack. The team who managed to catch the ball in the air will hide the ball: one of the players hides the ball under his/her jersey while the rest of the team members pretend the same, so the other team does not know who actually has the ball.
The attack starts by the team starting towards the opponent’s goal. An attacking player can be stopped by tagging, when the player has to freeze upon being caught. Tagged players can continue playing while maintaining their position: they can accept passes and can attempt to score a goal. The ball stays in game until it touches the ground so some rounds of passes are possible. A goal is when the ball gets behind the goal line. If the defending team manages to catch the ball it counts a kama-point. If there is no goal scored and no kama-point reached the game continues with the team taking turns in throwing the ball at the other’s goal.
If there are a number of teams playing a championship it is worth tracking the results in a way that the kama-points are separately recorded and the kama-point rate is also taken into consideration. The points are calculated in the following way: the team who scored more goals gets 3 points while the other gets 0. In case of draw both teams receive 1 point each. The extra points from the kama-point rate are then added to this result.
If the defending team manages to perform a kama-catch during an attack the game does not stop and they can immediately run up for an attack or can try to score a goal.
Special terms:
Kama ball: relatively small ball of 8-9 Cm in diameter made of leather, synthetic fabric or felt. It is also referred to as a pouch ball.
Kama /kama-catch: If a player catches the ball coming from an opponent player in the air before it touches the ground on their half.
Kama-pointrate: The sum of Kama-points reached by the teams. The losing team gets an extra point if they reached more Kama-points and in case of draw the team who reached more Kama-points gets an extra game point.
Starting pitch: Teams always take turns in performing a starting pitch regardless of Kama-catches.
Round turns: Every team member must get the chance for a pitch.
Freezing a player: Attacking players can be stopped by defenders by tagging. When tagged, the player must stop but can continue playing from that very spot. “Frozen” players can accept passes and can attempt to score a goal. If a “frozen” player gets the ball he/she can pass it to another team member or throw it at the goal.
Service area: The area of the game filed occupied by the attacking team.
Receiving area: The area in front of and behind the goal occupied by the players of the defending team, where kama-catches can happen.
Kama – Miskolcer Beutelball
Was ist eigentlich Kama-Spiel?
Mannschaftsspiel, Ballsportart, Unterhaltung. Eine lokale Tradition. Ein interessantes historisches Forschungsobjekt.
In Ungarn existiert ein Spiel, das nirgendwo anders bekannt ist. Wenn Kama-Spiel sich irgendeinmal weltweit verbreitet, wird jeder genau wissen, dass es geografisch und kulturell aus Miskolc stammt.
Von einigen wird dieses Spiel auch Koma genannt, genauer gesagt so haben es viele in ihrer Kindheitserinnerungen.
Es wurde überall auf den Schulhöfen und den Sportplätzen unserer Stadt von den 50er bis in die 90er Jahre gespielt.
Die Wurzeln des Spieles – mit einem Kleinball, auf Handballtore, in 5-10er Mannschaften – reichen in den Stadtteil”Vasgyár” zurück. Mit großer Sicherheit wurde es in der (Knaben)Grundschule Nummer 17 erfunden, hier hat es sich dann weiterentwickelt durch die Adaptation und Erweiterung anderer Volkspiele. Vielleicht auf der Art und Weise der Entstehung der Volkslieder, also spontan, durch die Kreativität der Kinder? Oder es war einmal ein Sportlehrer, der dieses Spiel ausgedacht hatte? Die Ermittlungen der Lokalhistoriker haben bisher in dieser Frage nichts Konkretes gebracht.
Kama-Spiel geriet aber nicht in Vergessenheit, heutzutage bemühen wir uns es neu zu beleben, bekannt zu machen, sogar für eine anerkannte Sportart zu erklären.
Wir organisieren Meisterschaften in Grund- und Mittelschulen, das Spiel erscheint auf Festivalen, Flashmobs und durch Roadshows wird vor allem bei Teenagern populär gemacht. Es wurde sogar 2016 auf die Liste „Werte unserer Stadt” aufgenommen.
Spielregeln:
Das Spiel wird von 2 Mannschaften – je 5-10 Spieler, mit einem Kama-Ball -entweder auf einem Korball- oder Handballplatz gespielt. Die Spieler beider Mannschaften verteidigen ihr eigenes Tor und zugleich versuchen Tore zu erzielen. Ein spezieller Moment des Spieles ist der sog. Kama oder Kama catch: also das Gefangen des Balles noch in der Luft. Die Mannschaften dürfen einander abgewechselt werfen. Innerhalb der Mannschaft gibt es einen sog. round turns (Rundwurf). Wenn die defensive Mannschaft einen Kama-Punkt macht, kommt es zu einer Gegenoffensive, dabei wird der Ball von dieser Mannschaft versteckt. Einer von den Spielern versteckt den Ball unter sein Trikot, während die andern tun so, als ob sie den Ball auch bei sich hätten. Die Spieler der Kama-Punkt gemachten Mannschaft können die Gegner mit einer einfachen Berührung stoppen. Der gestoppte Spieler muss stehen bleiben, aber darf dann im Stehen weiterspielen: er darf also den Ball auf das Tor schießen und oder einem anderen Spieler zuwerfen. Der Ball bleibt solange im Spiel, bis er während der Offensive auf den Boden fällt, also verschiedene Passspiele sind möglich und erlaubt. Wenn der Ball im Tor landet, gibt es „Tor“, wenn der Ball von der gegnerischen Mannschaft gefangen wird, gibt es Kama. Gibt es weder „Tor“ noch Kama, dann setzt sich das Spiel mit abgewechselten Werfen des Balles weiter.
Wenn mehrere Mannschaften eine Meisterschaft spielen, lohnt es sich die Ergebnisse so zu rechnen, dass dabei neben den Toren auch die Anzahl der Kama Punkte und die Kama-Rate berücksichtigt werden. Anhand der erzielten Tore erhalten die Sieger 3 Punkte, bei Unentschieden bekommen die Mannschaften je 1 Punkt, bei Niederschlag gibt es keinen Punkt. Diese Punkte können mit Pluspunkten anhand der Kama-Rate ergänzt werden. Die offensive Mannschaft kann nach Kama catch den Ball entweder direkt auf das Tor schießen, oder in Richtung des gegnerischen Tors laufen.
Worterklärung:
Kama-Ball: ein aus Leder oder Kunstleder ev. Rohwolle (Filz) gemachter Kleinball (Umfang von 8-9 cm). Gebräuchlicher Name noch „Beutelball”.
Kama/Kama-catch: Gefangen des Balles in der Luft auf dem eigenen Spielfeld (Abbremsen des Wurfes des Gegners)
Kama-point rate: Die Gesamtzahl der von den beiden Mannschaften während des Spieles gemachten Kama-Punkte. Im Falle mehrerer Kamas bekommt die besiegte Mannschaft einen Pluspunkt, bzw. bei Unentschieden bekommt einen Pluspunkt diejenige Mannschaft, die mehrere Kama-Punkte gemacht hat.
Starting pich (Eröffnungswurf): gemacht wird von den Mannschaften – einender abwechselnd – unabhängig von den gemachten Kamas. Diese Regel kann also auch den Kama-catch nicht ändern.
Round turns (Rundwurf): Die Spieler werfen nacheinander und abwechselnd, jeder Spieler muss also an den Ball kommen.
Freezing a player: Die Spieler der offensiven Mannschaft kann die defensive mit einem „Ball auf den Boden drücken“ blockieren. Die Spieler müssen anhalten, aber der Ball bleibt im Spiel. Dieser Spieler darf dann den Ball weiterpassen und auf das Tor schießen. Wenn dieser Spieler den Ball bei sich hat, darf er entweder aufpassen oder aufs Tor schießen.
Service area (Aufschlagfeld): Aufstandsort der Spieler der offensiven Mannschaft.
Receiving area (Annahmefeld): Spielfeld vor und hinter dem Tor für die Spieler der defensiven Mannschaft, bzw. Zone des Kama-Punkte-Machens.
KAMA – miškovecká lopta v mešci
Čo je to kama hra?
Kolektívna hra s loptou v mešci. Šport. Zábava. Miestna tradícia. Zaujímavosť pre historický výskum.
V Maďarsku existuje jedna hra, ktorú nikde inde nepoznajú. Takže keď kama raz bude svetoznáma, každý bude presne vedieť, že zemepisne aj kultúrne jej rodiskom je Miskolc (Miškovec). Podľa našich najlepších vedomostí kama je jediný šport, kde pri útoku treba hrací prostriedok schovať, a tak súper nemôže vedieť, kto má loptu.
Kamu niektorí nazývajú komou, presnejšie takto si ju pamätajú z detstva a spomínajú si na svoje zážitky pri hádzaní malou loptou. Hru hrali od začiatku 50-tych rokov asi do konca 20. storočia (1990 – 2000) všelikde v meste a na okolí, príznačne na školských dvoroch a ihriskách sídlisk.
Korene hry, ktorú hrali s malou loptou na hádzanárske brány 5 – 10 členné družstvá, siahajú až do minulosti železiarne v Miškovci. Hra pravdepodobne mohla vzniknúť v niekdajšej chlapčenskej škole číslo 17, tam sa to mohlo vyvinúť adaptáciou a premenou skorších ľudových hier. Je otázne, či tak, ako ľudové pesničky vznikajú spontánne, na základe detského inštinktu a kreativity? Alebo bol prípadne jeden učiteľ telesnej výchovy, ktorý to vedome vyvinul? Pátranie regionálnych historikov skúmajúcich túto tému ešte neprinieslo konkrétny výsledok.
Kama nepadla do úplného zabudnutia, v súčasnosti prebieha znovuoživenie hry, oboznámenie a zoficiálnenie hry na úroveň oficiálneho športového odvetvia, prebieha jej rozvoj.
Organizujú sa školské súťaže na úrovni stredných a základných škôl, spopularizuje sa kama na festivaloch, športových podujatiach, najmä medzi teenegermi. V roku 2016 sa kama dostala do zoznamu Klenotníc Usadlostí Miskolca.
Pravidlá hry:
Hra sa hrá kamaloptou na ihrisku rozmerov hádzanej alebo basketbalu; 2 družstvá sú 5 – 10 členné, ktoré na vlastnej polovičke ihriska si bránia svoju bránu, a snažia sa dať gól do súperovej brány. Špeciálnym momentom hry je kama, alebo kamachmat, čiže zachytenie lopty vo vzduchu, t. j. získať loptu od súpera.
Družstvá môžu hádzať striedavo. V rámci družstva hádžu dookola. Keď medzičasom brániace družstvo získa kamu, nasleduje útok, čiže družstvo, ktoré získalo kamu, schová loptu pod dres niektorého hráča, kým spoluhráči sa tvária, ako keby ju mali oni.
Členov družstva, ktorí získali kamu, počas behu môže brániace družstvo zastaviť dotykom “zamrazením”. Vtedy sa hráč musí zastaviť, ale stojac na jednom mieste môže hrať ďalej: aj zamrazenému sa dá prihrať a môže hádzať na bránu. Lopta ostáva vždy v hre, kým počas danej akcie nespadne na zem, teda môže byť viac prihrávok. Keď lopta skončí v bráne, je gól, keď brániaci hráči počas útoku chytia loptu, je kama. Keď nepdne gól a nie je ani kama, tak pokračuje striedavo hádzanie na bránu.
Keď v rámci súťaže hrá viac družstiev, oplatí sa výsledky počítať tak, že popri góloch berieme do úvahy aj počet kám a pomer kám.
Bodovanie družstiev počas hry: na základe strelených góloch víťazné družstvo dostáva 3 body, porazené 0 bodov. V prípade remízy, družstvá dostávajú po jednom bode. Tieto body môžu byť doplnené o plus body, ktoré získali za pomer kám.
Pri útoku, brániacim družstvom získaná kama okamžite môže byť vystrelená na bránu, alebo rozbehnúť sa smerom k základnej čiare súpera.
Vysvetlivky:
Kama lopta: malá lopta s priemerom 8-9 cm, vyrobená z kože, plste, syntetická. Iné používané pomenovanie lopty ja aj lopta v mešci.
Kama, kamachmat: súper chytí loptu vyhodenú vo vzduchu na vlastnej polovine (obratie súpera o loptu)
Pomer kám: sčítanie počtu kám, ktoré získali družstvá počas hry. Porazené družstvo pri vyššom počte kám dostáva plus jeden bod, resp. v prípade nerozhodného výsledku družstvo disponujúce väčším počtom kám dostáva + 1 bod.
Otvárací hod: striedavo robia družstvá nezávisle od počtu gólov a kám. Ani kamachmat nemôže ovplyvniť striedanie otváracieho hodu.
Hod dookola: v rámci družstva všetci hráči za sebou musia hodiť na bránu.
Zamrazenie: útočníkov môže brániace družstvo zastaviť dotykom zamrazením („tackling”). V takomto prípade sa hráč musí zastaviť, ale naďalej ostáva v hre. Aj zamrazenému môžeme prihrať a hodiť na bránu. Keď lopta je u zamrazeného hráča, môže hodiť na bránu, alebo prihrať jednému zo spoluhráčov.
Podávacie územie: miesto hráčov útočiaceho družstva
Prijímacie územie: územie vymedzené pred a za bránou pre hráčov brániaceho sa družstva, respektíve miesto na získanie kamy.
Kama – Sakiewka z Miszkolca
Co to jest Kama?
Sport zespołowy. Gra w piłkę. Rekreacja. Lokalne dziedzictwo kulturowe. Ekscytujący temat do badań historycznych.
Na Węgrzech istnieje nieznana nikomu na świecie gra. Jeśli Kama kiedykolwiek zaistnieje w świadomości ludzi, wszyscy będą wiedzieć, że jej lokalne i kulturowe korzenie znajdują się w Miszkolcu.
Gra najczęściej nazywana jest Kamą, choć są też i tacy, którzy z okresu dzieciństwa pamiętają ją jako Koma.
Kama była popularna wśród miejscowych dzieci Miszkolca od lat 50-tych do lat 90-tych ubiegłego wieku i można było ją zobaczyć na szkolnych boiskach oraz podwórkach.
Gra, w której rywalizowały dwie drużyny liczące od pięciu do dziesięciu osób, używające małej piłki oraz dwóch bramek, jak do piłki ręcznej, narodziła się w dzielnicy Vasgyár w Miszkolcu na Węgrzech. Uważa się, że została wynaleziona w szkole dla chłopców przy Fabryce Żelaza i prawdopodobnie tam została rozwinięta poprzez połączenie różnych tradycyjnych gier wiejskich. Badania lokalnych historyków nie rozstrzygnęły jednoznacznie genezy powstania gry. Czy był to spontaniczny pomysł dzieci, czy też to lokalny nauczyciel wychowania fizycznego faktycznie zaprojektował grę – pytanie pozostaje otwarte, ponieważ badania nie dały na nie odpowiedzi.
Choć mało kto już w nią gra, Kama nie jest zapomnianym fragmentem historii. Jej odrodzenie ma miejsce w naszych czasach. Znalazła się grupa ludzi, która nadal w Kamę gra i działa, by jej popularność wzrosła oraz by stała się oficjalnie zarejestrowanym sportem. Organizują oni mistrzostwa w szkołach podstawowych i gimnazjach, popularyzują grę na festynach, grach miejskich i pokazach sportowych, głównie wśród młodzieży. W 2016 r. Kama została uznana dziedzictwem kulturowym Miszkolca i okolic w kategorii sport.
Zasady gry:
Gra odbywa się na boisku o wymiarach jak do piłki ręcznej lub koszykówki, gdzie dwie drużyny, składające się od pięciu do dziesięciu graczy, bronią własnej bramki i próbują trafić piłką – Kamą – do bramki przeciwnika. Szczególnym momentem gry jest kama, czyli sytuacja, gdy zawodnikowi udaje się złapać rzuconą przez zawodnika drużyny przeciwnej piłkę zanim dotknie ona ziemi i tym samym zdobywa prawo do posiadania piłki przez swój zespół.
Drużyny rzucają na zmianę i każdy członek zespołu ma szansę rzucić piłką. Kiedy drużyna broniąca zdobędzie kamę nadchodzi kolej na ich atak. Jeden z graczy chowa piłkę pod swoją koszulkę, pozostali członkowie drużyny udają to samo, więc drużyna przeciwna nie wie, kto tak naprawdę posiada piłkę.
Wtedy rozpoczyna się atak w kierunku bramki przeciwnika. Zawodnicy próbują dobiec do bramki drużyny przeciwnej i zdobyć punkt umieszczając piłkę w bramkę. Atakującego gracza można zatrzymać dotykając go. Dotknięty gracz zostaje „zamrożony” i nie może ruszyć się z miejsca, w którym został złapany. Może natomiast kontynuować grę: przyjmować podania i próbować zdobyć bramkę, ale nie może ruszyć się z miejsca. Piłka pozostaje w grze dopóki nie dotknie ziemi, więc możliwe są wielokrotne podania. Gol jest wtedy, gdy piłka znajdzie się poza linią bramkową. Jeśli drużynie broniącej uda się złapać piłkę, liczy się punkt kama. Jeśli bramka nie została zdobyta oraz nie udało się zdobyć punktu kama, wtedy gra jest kontynuowana, a drużyny na zmianę rzucają piłkę do bramki przeciwnika.
Jeśli w mistrzostwach bierze udział kilka drużyn warto śledzić wyniki w taki sposób, aby osobno rejestrować punkty kama oraz osobno wskaźnik punktów kama. Punkty naliczane są w następujący sposób: drużyna, która zdobyła więcej goli otrzymuje 3 punkty, druga 0. W przypadku remisu obie drużyny otrzymują po 1 punkcie. Dodatkowe punkty ze wskaźnika punktów kama są następnie dodawane do tego wyniku.
Jeśli drużynie broniącej uda się dokonać kamy podczas ataku przeciwników, gra nie jest wstrzymywana, tylko od razu można biec do ataku lub spróbować zdobyć bramkę.
Słownik pojęć:
Piłka Kama: stosunkowo mała piłka o średnicy 8-9 cm, wykonana ze skóry, tkaniny syntetycznej lub filcu. Jest również określana jako sakiewka.
Kama/punkt kama: sytuacja, w której zawodnik złapie piłkę nadlatującą od przeciwnika, zanim dotknie ona ziemi na jego połowie.
Współczynnik punktów kama: Suma punktów kama zdobytych przez drużyny. Drużyna przegrywająca otrzymuje dodatkowy punkt, jeśli osiągnęła więcej punktów kama. W przypadku remisu dodatkowy punkt otrzymuje drużyna, która zdobyła więcej punktów kama.
Rzut: Drużyny zawsze wykonują rzuty na zmianę, niezależnie od złapania kamy.
Kolejka w rundzie: Każdy członek zespołu musi mieć szansę na rzut.
Zamrożenie gracza: Atakujący gracze mogą zostać zatrzymani przez obrońców poprzez dotknięcie. Po dotknięciu gracz musi się zatrzymać, ale może kontynuować grę z tego miejsca: „zamrożeni” gracze mogą przyjmować podania i próbować zdobyć bramkę. Jeśli „zamrożony” zawodnik dostanie piłkę, może podać ją innemu członkowi drużyny lub rzucić do bramki.
Strefa serwisowa: Obszar pola gry zajmowany przez drużynę atakującą.
Strefa odbioru: Obszar przed i za bramką, zajmowany przez graczy drużyny broniącej, gdzie może dojść do złapania kamy.
Scopul: Kama este un joc de echipă cu scopul de a înscrie mai multe goluri decât adversarul. Golurile pot fi marcate chiar și în deschiderea jocului prin aruncarea directă la poartă, sau prin alergare, pe care echipa atacantă are dreptul să o facă după o prindere de kama.
Jocul este jucat de două echipe cu o minge mică pe un teren cu două porți.
Număr de persoane: 6-6 pe un teren mic (în sală), 7-7 sau 8-8 pe un teren mare. Jucătorii pot fi atât băieți cât și fete, numărul de jucători variind de la o echipă la alta în cazul unei diferențe de vârstă mai mari, de exemplu în cazul echipelor mixte de copii și adulți. De asemenea, pot fi introduse reguli speciale pentru diferențe mari de vârstă (fizice) (de exemplu, pentru a permite lovituri mai apropiate)
Locație: Kama se joacă de obicei pe un teren de handbal, în interior sau în exterior. Cea mai optimă dimensiune a terenului este între un teren de handbal și unul de baschet. Lățimea terenului poate varia între 12 și 20 de metri, lungimea între 24 și 40 de metri (zona din spatele porții fiind mărită pentru terenurile mai mari), iar distanța dintre cele două porți (liniile porții) între 20 și 32 de metri. Limitele zonelor de serviciu și de primire sunt marcate de o linie paralelă cu liniile de fund, la o distanță de 6-7 m de porți (în funcție de mărimea terenului). Zona de primire include o bandă suplimentară de 3 m în spatele liniei de fund (poartă), pe lățimea terenului.
Pe un teren mai mic (într-o sală), dacă suprafața de joc este prea scurtă, este posibil să nu existe o zonă goală în spatele porții, caz în care este recomandabil să se marcheze o bandă orizontală pe perete la o înălțime de 2 metri (în acest caz, o lovitură sub linie este considerată o lovitură legală, iar o lovitură deasupra liniei este considerată o lovitură greșită).
Poarta: Folosim o poartă de joc de 2×3 metri (poartă de handbal).
Minge: 1 „minge de kama”, adică o minge mică din piele artificială sau piele (cândva era o minge de tenis sau o minge de cauciuc mai mică). Diametru: aproximativ 9 cm, greutate aproximativ 100 de grame.
Mănuși: jucătorii au voie să le folosească.
Timpul de joc: 15 minute pe teren mare, cu schimbare la jumătatea timpului. 10-12 minute pe terenul mic.
Procedura de joc: Jocul se desfășoară între două echipe, care își apără propria poartă (pentru a nu primi gol de la adversar), sau încearcă să prindă o „kama” sau încearcă să înscrie un gol atunci când atacă poarta adversă. Echipele pot arunca pe rând („deschide” sau „servește”). Dacă, între timp, echipa care se apără și prinde o „kama” și urmează o „alergare”, echipa care aleargă va arunca în următoarea mutare (prin urmare, „kama” nu poate afecta aruncarea alternativă de deschidere). Rezultatul jocului este decis de numărul de goluri marcate și de procentajul de kama prinse.
Aruncarea:
Unul dintre jucătorii echipei care atacă aruncă din zona de serviciu (din fața propriei porți) către poarta echipei adverse, cu scopul de a înscrie un gol. Pe măsură ce jocul avansează, toți jucătorii din cadrul unei echipe trebuie să arunce într-o ordine prestabilită.
Aruncare bună: dacă mingea aterizează în zona porții echipei adverse (chiar și în spatele porții) sau este ricoșată în poartă, sau este prinsă de un jucător al echipei adverse, sau este ricoșată de un jucător al echipei adverse sau de elemente ale terenului de joc și aterizează în afara terenului de joc.
Aruncare greșită: dacă mingea cade în afara zonei de primire fără a lovi nici jucătorul echipei care se apără, nici stâlpul porții – jucătorul trebuie să arunce din nou.
Penalitate: după trei aruncări nereușite (serviciu prost), se acordă o penalitate, adică echipa adversă poate ascunde mingea și fugi (similar cu o prindere de kama; în acest caz, raportul de scor nu se modifică).
Kama:
Dacă vreun jucător din echipa apărătoare reușește să prindă și să țină mingea provenită din aruncarea adversarului, fără ca aceasta să atingă pământul, el și echipa sa au „prins kama”. Aceasta poate fi prinsă cu o mână sau cu două mâini, după ce a ricoșat de pe stâlpul porții sau după ce a ricoșat de pe alt jucător (adversar sau nu, de exemplu, în cazul unei alergări), atâta timp cât mingea nu cade la pământ după aruncare, este în joc. Echipa apărătoare poate, de asemenea, să prindă kama în zona de primire din spatele porții, sau poate să o arunce înapoi către coechipierii săi din fața porții.
Recompensa pentru o echipă care înscrie un gol este că poate lansa un atac (alergare), trecând în zona adversă, ceea ce îi oferă o șansă mai mare de a înscrie un gol
În cazul unei duble kama, când mingea aruncată la poartă pe fugă (după o prindere kama) este prinsă în aer de adversar, adică tot o prindere kama, există trei posibilități:
1. jucătorul care prinde mingea poate arunca mingea prinsă direct în poartă
2. echipa care prinde kama ascunde mingea sub tricou în mod obișnuit („ascundere”)
3. jucătorul care prinde mingea poate începe să alerge spre cealaltă poartă (până când este atins), caz în care poate pasa unui alt jucător.
Ascundere:
Membrii echipei care prind mingea de kama – care trec de la defensivă la ofensivă – stau în cerc în fața propriei porți (de obicei, locul unde este prinsă mingea), astfel încât adversarul să nu poată vedea care dintre jucători ascunde mingea ținută în ambele mâini, sub tricou, la nivelul burții. Pentru a păcăli adversarul, ceilalți jucători care atacă trebuie, de asemenea, să imite cât mai autentic că țin mingea sub tricou.
În acest timp adversarul se află în jumătatea sa de teren și se poate pregăti să îi primească pe atacanți dincolo de linia de primire.
Alergare:
După ce ascund mingea, membrii echipei de atac se împrăștie pe fugă, inițiind atacul asupra porții adverse. Jucătorii echipei de apărare încearcă să „înghețe” echipa de atac prin atingerea lor, în timp ce echipa de atac evită acest lucru alergând spre poarta adversă. Jucătorul cu mingea poate trage la poartă în orice moment, deci echipa care se apără ar trebui să lase un „portar” în spate, care să încearcă să blocheze aruncarea cât mai repede posibil. Jucătorul înghețat din echipa atacantă trebuie să se oprească. Dacă are mingea, trebuie să o scoată imediat și fie să tragă la poartă de pe loc, fie să paseze mingea unui coechipier care încă aleargă sau chiar stă pe loc, astfel încât acesta să poată ajunge în poziție de a marca. Acțiunea poate continua până când mingea atinge solul sau intră în poartă.
Gol:
Un gol este marcat atunci când mingea este aruncată la poartă, fără a ricoșa pe sol sau doar ricoșând pe sol în zona de primire a adversarului. Dacă mingea aruncată în poartă atinge solul în afara zonei de primire sau oriunde, fără a intra ulterior în poartă, aceasta devine „moartă” și acțiunea se încheie; jocul se reia la deschiderea fazei următoare, după ce echipele s-au întors în propriile terenuri.
Punctaj:
Pe baza diferenței de goluri, se acordă 3 puncte pentru o victorie, 1-1 pentru o remiză și 0 pentru o înfrângere. Cu toate acestea, în cazul unui scor mai bun, echipei care pierde sau remizează la diferență de goluri i se acordă puncte suplimentare (niciun punct suplimentar pentru același scor și maximum 3 puncte pentru câștigătoare). Astfel, pot exista mai multe sisteme diferite de punctaj: 3 – 0, 3 – 1, 1 – 1, 2 – 1.
Kama – torbica-lopta
Šta je igra kama? Igra malom loptom. Sport. Razonoda. Lokalna tradicija. Zanimljivo istorijsko istraživanje.
U Mađarskoj postoji igra koja nije poznata nigde drugde. Zato će, ako kama jednog dana postane poznata širom sveta, svi tačno znati da je njeno geografsko i kulturno poreklo – Miškolc. Prema našem najboljem saznanju, kama je jedini sport u kome se lopta mora sakriti tokom napada, tako da protivnik ne zna kod koga se nalazi.
Kamu neki zovu koma – tako je pamte iz detinjstva i tako prizivaju u sećanje igru sa malom loptom. Igrala se od 1950-ih pa sve do 1990-ih–2000-ih godina širom grada i okoline, najčešće u školskim dvorištima i na igralištima stambenih naselja. Igra sa malom loptom, rukometnim golovima i ekipama od pet do deset igrača vodi poreklo iz Železare. Najverovatnije je nastala u nekadašnjoj Osnovnoj školi broj 17 (muška škola), gde se kroz adaptaciju i preradu starijih narodnih igara mogla razvijati. Da li je nastala spontano, kao narodne pesme, kroz dečju kreativnost? Ili je postojao profesor fizičkog vaspitanja koji ju je namerno razvio? Istraživanja lokalnih istoričara još nisu dala konkretne rezultate. Kama nije pala u zaborav – poslednjih godina intenzivno se radi na njenom oživljavanju, popularizaciji i razvoju kao zvanične sportske discipline. Organizuju se takmičenja u osnovnim i srednjim školama, a kama se promoviše na festivalima, flešmobovima i sportskim prezentacijama, prvenstveno među tinejdžerima. Godine 2016. kama je uvrštena u Miškolcki lokalni registar vrednosti.
Pravila igre: Igru kamе igraju dve ekipe od po 5–10 igrača na igralištu veličine rukometnog ili košarkaškog terena, pomoću kamalopte. Svaka ekipa čuva svoj gol i nastoji da postigne pogodak u protivnički. Poseban momenat u igri je kama ili kama-uhvat – hvatanje lopte u vazduhu, odnosno oduzimanje lopte protivniku.
Ekipe naizmenično izvode bacanja. Unutar ekipe postoji obavezno kružno dodavanje. Ako odbrambena ekipa uspe da osvoji kamu, sledi napad, tj. ekipa koja je osvojila kamu krije loptu: jedan igrač je sakrije ispod majice, dok ostali glume da je lopta kod njih.
Igrače koji napadaju odbrambena ekipa može zaustaviti dodirom – da ih „zaledi“. U tom slučaju igrač mora da stane, ali ostaje u igri: može da doda loptu ili da baci na gol. Lopta ostaje u igri sve dok ne padne na zemlju, što znači da je moguće više dodavanja. Ako lopta uđe u gol – to je pogodak; ako je protivnička ekipa uhvati tokom napada – to je kama. Ako nema ni gola ni kame, ekipe nastavljaju naizmenična bacanja na gol.
Ako više ekipa učestvuje u prvenstvu, preporučuje se da se, pored golova, uzima u obzir i broj osvojenih kama, odnosno kama-odnos. Bodovanje: pobednička ekipa dobija 3 boda, poražena 0. U slučaju nerešenog rezultata – 1:1. Ovome se mogu dodati i bonus bodovi na osnovu kama-odnosa.
Kada odbrambena ekipa osvoji kamu, može odmah da baci na gol ili da potrči ka osnovnoj liniji protivnika.
Objašnjenja pojmova:
kamalopta: mala lopta prečnika 8–9 cm, napravljena od kože, veštačke kože ili filca. Drugi naziv: torbica-lopta. kama / kama-uhvat: hvatanje lopte koju je bacio protivnik u vazduhu, u prijemnoj zoni (oduzimanje lopte). kama-odnos: ukupan broj kama koje su ekipe osvojile tokom igre. Poražena ekipa sa više kama dobija +1 bod; u slučaju nerešenog rezultata, ekipa sa više kama dobija +1 bod. početno bacanje: ekipe ga naizmenično izvode, nezavisno od golova ili kama-uhvata. Kama-uhvat ne utiče na redosled bacanja. kružno dodavanje: unutar ekipe svaki igrač mora doći na red pri bacanju na gol. zamrzavanje: odbrambena ekipa može dodirom da zaustavi protivnika. Igrač koji je „zamrznut“ mora da stane, ali ostaje u igri – može da doda loptu ili da baci na gol. Ako je zamrznuti igrač u posedu lopte, može da šutira ili da doda saigraču. napadačka zona: prostor u kome se nalaze igrači napadačke ekipe. prijemna zona: obeleženi prostor ispred i iza gola, namenjen igračima odbrane i za osvajanje kame.
Az Utánam, srácok! tábor utolsó napján négycsapatos bajnokságra került sor a Csanyikban. Az eredményeken erősen tükröződik a perecesi csapatok rutinossága.
A bajnokság után pedig következett a szokásos, már hagyományosnak számító Túró Rudi – Vének Tanácsa mérkőzés, melyet ez alkalommal utóbbiak nyertek (4-5; kama: 4-4) visszavágva a pár héttel korábbi 6-1-es vereségért.
A bajnokságra való felhívásra nem volt nagy tülekedés, talán a nagy meleg, a nyaralószezon, vagy a szombati munkanap hatására, mindenesetre két érdekes meccs is lezajlott a lecsóskondérok szomszédságában.
Előbb a Túró Rudi csapata (Átjáró-Tanoda) játszott a Vénekkel (Kama Köztársaság). Előbbi alaposan visszavágott a varbói Kamajnokságon elszenvedett vereségért, az eredmény a következő lett: 6 – 1, (kama: 6 – 3).
Délután az Észak-Magyarország csapata játszott a Túró Rudival. A kicsit egyoldalú próbajáték után szoros eredmény született: Túró Rudi – Észak 2 – 1 (kama: 4 – 4).
